Dataset Viewer
Auto-converted to Parquet Duplicate
text
stringlengths
0
8.26k
Tatnet - Tatarça İnternet.
Tatnet - tulısınça Tatar İnternetı - Tatarstan Respublikası däwlät tellärendä (tatar häm/yäki urıs telläre) yazılğan wä Tatarstan häm/yäki Tatar xalqı turında xäbär itä torğan İnternet çeltärendäge mäğlümati resurslarnıñ barlığı bergä ul bula.
"Tatnet" ataması üze elek "Azatlıq" radiosında eşlägän AQŞ'ta yäşäwçe Sabirjan Bedretdin isemle tatar tarafınnan uylap çığarıla. AQŞ'nıñ törle ştatları häm Törkiädä ğömer kiçergän tatarlar öçen xäbär wä fayllar belän almaşu buyınça TMG (Tatar e-Mail Group) internet - taratqıçın buldıruı häm 'İnternet çeltärendäge Qazan' ("Qazan v seti İnternet") päräwez(web)-serverı açıluı belän bergä 1994 yılnıñ tiräsendä Tatnet barlıqqa kilä ul.
Annarı 1995 yılda "İnternet çeltärendäge Tatarstan" serverı (http://www.kcn.ru ) oyıştırılğan bulğan, 1996 yılda - "Samar Tatarları" saytı (www.ssu.samara.ru/~povolzje/tatari.htm), 1997 yılda - Alxan Aqidel köy - moñ saytı (http://akidil.net/ ); "Azatlıq" radiosınıñ saytı (http://www.azatliq.org), Tatarstan Respublikası räsmi serverı (http://www.tatar.ru/ ), 1998 yılda - Bötendönya Tatar kongressı (http://www.tatar-kongress.org ), cırçı Zölfiä Qamal (http://www.zulya.com) h.b. saytları. 2000 yılnıñ urtası Tatnet üseşendä borılış çorına äwerelä ul. Şuşı waqıttan başlap Räsäydäge İnternet çeltären qullanuçılar (şul arada milläte buyınça tatar bulğannarı da küp) sanı bik tä arta başlıy. Berençe Tatar internet - kibete (2001 yıl), Tatar "Dulqın" internet - radiosı (2001 yıl), "İntertat" elektron gäzite (2002 yıl) (http://www.intertat.ru), Bötendönya Tatarlar.ru tatar portalı (2002 yıl) häm başqa tatarlıqqa qağılışlı qızıqlı päräwez-proektlar dönya kürä.
2002 yılnıñ 24 aprelendä Qazanda "Milli tellär häm mäğlümati texnoloğiälär" Fänni - ğämäli konferensiäse wä "Tatar tele häm sanaq texnoloğiäläre" fiker alışuı ütä. 2003 yılnıñ 1 aprelendä xalıqara "Tatnet yoldızları" isemle İnternet - proektların bäygese başlanğan ide. Bäygedä barısı 115 sayt (törki saytların isäpkä alıp) qatnaşqan ide. 2004 yılda 78 sayt qatnaşqan ide, 2005 yılda - 82 sayt, 2006 yılda - 177 sayt. 2003 yılnıñ 7 martında TR Prezidentı Qararına yaraşlı iñ yaqın yıllardağı Tatnet üseşe nigezlären sala torğan "2003 - 2007 yıllarına Tatarstan Respublikınıñ mäğlümatlaştıru häm elemtä ölkälärendäge däwlät säyäsäten Nigezläre" qabul itelgän ide.
2003 yılnıñ yünendä İntertat ağentlığı tarafınnan oyıştırılğan häm sayt buldıruçılarnıñ kübese qatnaşqan berençe Tatnet Forumı bulğan ide.
Şunnan soñ 2004 - 2006 yıllarında "Tatmedia" ağentlığın qanatı astında tağın II, III häm IV Tatnet Forumnarı ütkän ide.
2004 yılnıñ 13 ğinwarında "Tatarstan Respublikındağı mäğlümati resurslar häm mäğlümatlaştıru turında" TR Qanunı qabul itelgän ide. Şuşı qanunda däwlät tellärendäge resursların tigezle räweştä nigez buldıruı küzdä totılğan ide. TRnıñ Elemtä ministrılığında "Tatarstan Respublikasındağı mäğlümatlaştıruın üsterü buyınça Komplekslı proğramma(2005-2010 yıllarındağı Elektron Tatarstan)" proektı eşläp çığarıla. 2004 yılnıñ yünendä Google.ru ezläw sistemı tatar telendäge ezläwen buldıra başlağan ide ((http://www.google.com/intl/tt/) häm tatar telendäge Wikipediä açılğan ide (http://tt.wikipedia.org/wiki/Täwge_Bit). 2004 yılnıñ oktäberendä '2004 - 2013 yıllardağı Tatarstan Respublikasında Tatarstan Respublikası däwlät tellären häm başqa tellären saqlaw, öyränü häm üsterü buyınça Tatarstan Respublikınıñ Däwlät proğramması' qabul itelgän ide.
Şuşı proğrammada Tatnet üsterüenä ayırım öleş bülengän, şul isäptä mäğlümati texnoloğiälärdä tatar telen qullanu öçen sanaq standartların kertü häm kämilläşterü, tatar tele öçen draywer wä şriftların eşläp çığaruın däwam itü, xalıqara İnternet çeltärendä tatar telendäge härkem citärlek mäğlümati resursların üsterü häm daimi räweştä bulışu, fonoloğiä, morfoloğiä häm sintaqsis modellären üz eçenä alğan tatar teleneñ sanaq modelen, tieşle mäğlümati resursların da alarnı eşkärtü proğramnarın eşläwen däwam itü, tatar söylämen buldıru wä sizep alu sistemnarın eşläwen däwat itü häm başqalar.
2005 yılnıñ mayında "Tatar İnternetı" ictimağıy oyışması milli .TS isemle berençe däräcäle häm .TAT isemle tabışlı domennarın buldıru buyınça planı turında xäbär itkän ide.
2005 yılnıñ awgustında "Sentr" CÇC (Qazan şähäre) Rusiädäge AltLinux şirkäte berlektä Tatarstan Respublikası Mäğlümatlaştıru häm elemtä ministrlığı yärdämendä tatar telenä AltLinux Linux v2.4 (KDE aslığı) operatsion sistemı häm Mozilla Firefox wä Mozilla Thunderbird bäyläneş quşımtaların illäşterü proektın eşläp çığarğannar.
Şulay uq, MicrosoftRus şirkäte tatar telenä Microsoft XP operatsion sistemın illäştergän.
Татар интернеты
Интернет
Ximiä ul ximik mätdä häm quşılmasınıñ tözeleş, üzençälek, totaşıluın häm reaktsijäsen öyränä torğan fän.
Ximiä büleneşe
Ximiä ğädättä berniçä töp törenä bülenä. Şulay uq berniçä törara häm maxsus bülemnäre bar.
Kümer-su ximiäse
Näft ximiäse
Bioximijä
Näorganik ximijä
Materiallar ximijäse
Nejroximijä
Töş ximijäse
Organik ximijä
Fizik ximijä
Teoretik ximijä
Ximiä tarixı
Ximiä ul bik iske süz häm Ğäräpçädä ul al-ximiä atala: üzgärtü sänğäte. İske Frantsuzçada ul alkemie dip atala.
Ximiä zakonnarı
Ximiä reaktsijäläre bilgele zakonnar belän idarä itelä, alar ximijädä fundamental kontseptsijälär bulıp kitkän. Alarnıñ qajberläre:
Avogadro zakonı
Beer–Lambert zakonı
Bojl zakonı (1662, basım häm külämgä qarıj)
Şarl zakonı (1787, küläm häm temperaturаğа qarıj)
Fik diffuzijä zakonnarı
Gej-Lüssak zakonı (1809, basım häm temperaturаğа qarıj)
Le Şatelje printsipı
Anri zakonı
Hess zakonı
Energijä saqlanu zakonı ähämijätle tigez torış, termodinamika häm kinetika kontseptsijälärenä kiterä.
Massa saqlanu zakonı izolätsijälängän sistemalarda saqlanuın däwam itä, xätta xäzerge fizikada da. Şulaj da, maxsus çağıştarmılıq massa-energijä ekvivalentlığına kurä, material bulmağаn "energijä" (cılılıq, jaqtılıq, kinetik energijä) izolatsijälänmägän sistemadan alıp qujılsa, anıñ eçendä berniqadär massa juğaltılaçaq ikänen kürsätä. Juğarı energijä juğaltuları ğаjät zur massa miqdarlarına kiterä, bu töş ximijäsendä ähämijätle tema.
Bilgele täşkilät zakonı, gärçä küp sistemalarda (bilgeläp ütärgä kiräkː biomakromolekularda häm minerallarda) nisbätlär zur sannarnı taläp itügä tendentsijägä ijä häm jış waqlanma itep kürsätelä.
Törle nisbätlär zakonı
Raul zakonı
Şulaj uq qararğa mömkin
Spektroximijä
Näzari ximijä
Ädäbijät
Менделеев Д. И. Периодический закон: В 3 т. на сайте Руниверс
Некрасов Б. В. Основы общей химии, т. 1. — М.: „Химия“, 1973
Химическая энциклопедия, п. ред. Кнунянц И. Л., т. 5. — М.: „Советская энциклопедия“, 1988
Химия: Справ. изд./ В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлегер, Х. Бибрак и др.: Пер. с нем. — М.: Химия, 1989
Дубинская А. М., Призмент Э. Л. Химические энциклопедии, в кн.: Химический энциклопедический словарь. — М., 1983
Потапов В. М., Кочетова Э. К. Химическая информация. Где и как искать химику нужные сведения. — М., 1988
Аблесимов Н. Е. Химия — это плохо? http://shkolazhizni.ru/world/articles/52420/
Кузнецов В. И. Общая химия: тенденции развития. М.: Высшая школа,
Аблесимов Н. Е. Сколько на свете химий? // Химия и жизнь — XXI век. 2009. № 5. С. 49-52; № 6. С. 34-37.
Ахметов, Н. С. Общая и неорганическая химия. Общая неорганическая химия. Учеб. для вузов.-4-е изд., испр.,-М,: Высшая школа, Изд. центр» Академия", 2001.-743 с., ил., 2001.
Мелентьева, Галина Александровна. Фармацевтическая химия. Рипол Классик, 1985.
Николаев Л. А. Химия жизни. — М., Просвещение, 1977. — 239 c.
Э. Гроссе, Х. Вайсмантель Химия для любознательных. — Л., Химия, 1987. — 392 c.
Bibliografijä
Däwam itep uqırğa mömkin
Popular uqu
Atkins, P.W. Galileo's Finger (Oxford University Press) ISBN 0-19-860941-8
Atkins, P.W. Atkins' Molecules (Cambridge University Press) ISBN 0-521-82397-8
Kean, Sam. The Disappearing Spoon – and Other True Tales from the Periodic Table (Black Swan) London, 2010 ISBN 978-0-552-77750-6
Levi, Primo The Periodic Table (Penguin Books) [1975] translated from the Italian by Raymond Rosenthal (1984) ISBN 978-0-14-139944-7
Stwertka, A. A Guide to the Elements (Oxford University Press) ISBN 0-19-515027-9
Tämamlau aldınnan kereş däresleklär
Atkins, P.W., Overton, T., Rourke, J., Weller, M. and Armstrong, F. Shriver and Atkins Inorganic Chemistry (4th edition) 2006 (Oxford University Press) ISBN 0-19-926463-5
Chang, Raymond. Chemistry 6th ed. Boston: James M. Smith, 1998. ISBN 0-07-115221-0.
Voet and Voet. Biochemistry (Wiley) ISBN 0-471-58651-X
Aldınğı däräca tämamlau aldınnan jäki tämamlau däreslekläre
Atkins, P. W. Physical Chemistry (Oxford University Press) ISBN 0-19-879285-9
Atkins, P. W. et al. Molecular Quantum Mechanics (Oxford University Press)
McWeeny, R. Coulson's Valence (Oxford Science Publications) ISBN 0-19-855144-4
Pauling, L. The Nature of the chemical bond (Cornell University Press) ISBN 0-8014-0333-2
Pauling, L., and Wilson, E.B. Introduction to Quantum Mechanics with Applications to Chemistry (Dover Publications) ISBN 0-486-64871-0
Smart and Moore. Solid State Chemistry: An Introduction (Chapman and Hall) ISBN 0-412-40040-5
Stephenson, G. Mathematical Methods for Science Students (Longman) ISBN 0-582-44416-0
Tışqı sıltamalar
General Chemistry principles, patterns and applications.
Химия
End of preview. Expand in Data Studio

No dataset card yet

Downloads last month
8