Рэзюмэ гісторыі NATO
Context:Дзюнкерскі дагавор быў падпісаны Францыяй і Вялікабрытаніяй 4 сакавіка 1947 года, пасля Другой сусветнай вайны і пачатку халоднай вайны, як дагавор аб саюзе і ўзаемнай дапамозе ў выпадку магчымых нападаў з боку Германіі або Савецкага Саюза. У сакавіку 1948 года гэты саюз быў пашыраны Брусэльскім дагаворам, уключаючы краіны Бенілюкса, утвараючы Брусэльскую дагаворную арганізацыю, звычайна вядомую як Заходні саюз. Перамовы аб больш шырокім ваенным альянсе, які мог бы ўключаць Паўночную Амерыку, таксама пачаліся ў тым месяцы ў Злучаных Штатах, дзе іх знешняя палітыка ў адпаведнасці з дактрынай Трумэна прасоўвала міжнародную салідарнасць супраць дзеянняў, якія яны разглядалі як камуністычную агрэсію, напрыклад, дзяржаўны пераварот у Чэхаславакіі ў лютым 1948 года. У выніку гэтых перагавораў 4 красавіка 1949 года дзяржавы-члены Заходняга саюза плюс Злучаныя Штаты, Канада, Партугалія, Італія, Нарвегія, Данія і Ісландыя падпісалі Паўночнаатлантычны дагавор. Канадскі дыпламат Лестэр Б. П'ерсан быў ключавым аўтарам і праекціроўшчыкам дагавора.  Доўгі прастакутны пакой з некалькімі шэрагамі сядзячых асоб з кожнага боку, і сцягі вісяць на далёкім канцы. Заходняя Германія далучылася да НАТА ў 1955 годзе, што прывяло да стварэння суперніка Варшаўскага дагавора падчас халоднай вайны. Паўночнаатлантычны дагавор у асноўным спаў, пакуль карэйская вайна не пачала стварэнне НАТА для яго рэалізацыі з інтэграванай ваеннай структурай. Гэта ўключала ў сябе ўтварэнне Вярхоўнага штаба саюзных дзяржаў Еўропы (SHAPE) у 1951 годзе, які прыняў многія ваенныя структуры і планы Заходняга Саюза, у тым ліку іх пагадненні аб стандартызацыі абсталявання і пагадненні аб размяшчэнні замежных ваенных сіл у еўрапейскіх краінах. У 1952 годзе пасада генеральнага сакратара НАТА была ўсталяваная як галоўны грамадзянскі служачы арганізацыі. У гэтым годзе таксама адбыліся першыя буйныя марскія вучэнні НАТА, вучэнне Mainbrace і далучэнне Грэцыі і Турцыі да арганізацыі. Пасля Лонданскай і Парыжскай канферэнцый Заходняй Германіі было дазволена пераўзбраенне ваенным шляхам, паколькі яны далучыліся да НАТО ў маі 1955 года, што, у сваю чаргу, было асноўным фактарам у стварэнні Варшаўскага пакта, які дамінаваў у Савецкім Саюзе, акрэсліваючы два супрацьлеглыя бакі халоднай вайны.  Будаўніцтва Берлінскай сцяны ў 1961 годзе паказала кульмінацыю напружанасці ў часе халоднай вайны, калі ў Еўропе было размешчана 400 000 амерыканскіх войскаў. Сумневы ў трываласці адносін паміж еўрапейскімі дзяржавамі і Злучанымі Штатамі адыходзілі і падыходзілі, разам з сумневамі ў дакладнасці абароны НАТА супраць перспектыўнага савецкага ўварвання - сумневы, якія прывялі да развіцця незалежнай французскай ядзернай стрымлівальнай сілы і вываду Францыі з ваеннай структуры НАТА ў 1966 годзе. У 1982 годзе да альянсу далучылася новая дэмакратычная Іспанія.  Рэвалюцыі 1989 года ў Еўропе прывялі да стратэгічнай пераацэнкі мэты, характару, задач і фокусу НАТА на кантыненце. У кастрычніку 1990 года Усходняя Германія стала часткай Федэратыўнай Рэспублікі Германія і альянсу, а ў лістападзе 1990 года альянс падпісаў у Парыжы з Савецкім Саюзам Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе (CFE). Ён запатрабаваў канкрэтныя ваенныя скарачэнні на ўсім кантыненце, якія працягваліся пасля краху Варшаўскага дагавора ў лютым 1991 года і распаду Савецкага Саюза ў снежні таго ж года, што пазбавіла дэ-факта асноўных праціўнікаў NATO. Гэта паклала пачатак скарачэнню ваенных выдаткаў і абсталявання ў Еўропе. Дагавор CFE дазволіў падпісантам выдаліць 52 000 адзінак звычайнага ўзбраення на працягу наступных шаснаццаці гадоў і дазволіў знізіць ваенныя выдаткі еўрапейскіх членаў NATO на 28 адсоткаў з 1990 па 2015 год. У 1990 годзе некалькі заходніх лідараў давалі запэўніванні Міхаілу Гарбачову, што НАТА не будзе пашырацца далей на ўсход, як паказалі мемарандумы прыватных размоў. Аднак у канчатковым тэксце Дагавора аб канчатковым урэгуляванні ў дачыненні да Германіі, падпісанага пазней у тым жа годзе, не ўтрымлівалася ніводнай згадкі пра пытанне пашырэння на ўсход.  Два высокіх бетонных секцый сцяны ў траве газон перад выгнутым будынкам з блакітнымі шклянымі вокнамі. Падзенне Берлінскай сцяны ў 1989 годзе стала пераломным момантам у ролі НАТА ў Еўропе, і гэты ўчастак сцяны цяпер выстаўляецца за межамі штаб-кватэры НАТА. У 1990-х гадах арганізацыя пашырыла сваю дзейнасць на палітычныя і гуманітарныя сітуацыі, якія раней не былі праблемамі НАТО. Падчас распаду Югаславіі арганізацыя правяла свае першыя ваенныя ўмяшанні ў Босніі з 1992 па 1995 год, а пазней у Югаславіі ў 1999 годзе. Гэтыя канфлікты сталі прычынай буйной пасляхалоднай вайны ваеннай рэструктурызацыі. Ваенная структура НАТА была скарочана і рэарганізавана, з новымі сіламі, такімі як Штаб-кватэра саюзных камандаванняў Еўропы Корпус хуткага рэагавання створаны.  Палітычна арганізацыя імкнулася да паляпшэння адносін з новымі аўтаномнымі дзяржавамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, і ў гэты пасляхалоднай вайны перыяд былі створаны дыпламатычныя форумы для рэгіянальнага супрацоўніцтва паміж НАТА і яго суседзямі, у тым ліку Партнёрства дзеля міру і міжземнаморскі дыялог у 1994 годзе, Савет еўраатлантычнага партнёрства ў 1997 годзе і Пастаянны сумесны савет НАТА-Расія ў 1998 годзе. На саміце ў Вашынгтоне ў 1999 годзе Венгрыя, Польшча і Чэхія афіцыйна далучыліся да НАТА, а арганізацыя таксама выпусціла новыя кіруючыя прынцыпы для членства з індывідуальнымі "Планамі дзеянняў для членства". Гэтыя планы кіравалі наступным даданнем новых членаў альянсу. Выбары прэзідэнта Францыі Нікаласа Сарказі ў 2007 годзе прывялі да асноўнай рэформы ваеннай пазіцыі Францыі, якая завяршылася вяртаннем да паўнапраўнага членства 4 красавіка 2009 года, што таксама ўключала ў сябе вяртанне Францыі ў структуру ваеннага камандавання НАТО, захоўваючы пры гэтым незалежны ядзерны стрымліваючы фактар.  Артыкул 5 Паўночнаатлантычнага дагавора, які патрабуе ад дзяржаў-членаў прыходзіць на дапамогу любой дзяржаве-члена, якая падвяргаецца ўзброеным нападам, быў выкарыстаны ўпершыню і толькі пасля нападаў 11 верасня, пасля чаго войскі былі разгорнутыя ў Афганістане пад кіраўніцтвам ISAF пад кіраўніцтвам НАТА. З тых часоў арганізацыя выконвала шэраг дадатковых роляў, уключаючы адпраўку трэнераў у Ірак, дапамогу ў аперацыях па барацьбе з пірацтвам і ў 2011 годзе прымяненне забароненых палётаў над Лівіяй у адпаведнасці з рэзалюцыяй Савета Бяспекі ААН 1973 года.  Анексія Расеяй Крыму прывяла да жорсткага асуджэння усімі членамі NATO, і была адным з сямі выпадкаў, калі артыкул 4, які заклікае да кансультацый паміж членамі NATO, быў выкарыстаны. Папярэднія часы ўключалі вайну ў Іраку і грамадзянскую вайну ў Сірыі. На саміце ў Уэльсе ў 2014 годзе лідары дзяржаў-членаў НАТО ўпершыню афіцыйна абавязаліся выдаткаваць эквівалент па меншай меры двух працэнтаў свайго валавога ўнутранага прадукту на абарону да 2024 года, што раней было толькі нефармальным кіраўніцтвам. На саміце ў Варшаве ў 2016 годзе краіны НАТО дамовіліся аб стварэнні ўзмоцненага перадавога прысутнасці НАТО, якая размясціла чатыры шматнацыянальныя баявыя групы памерам з батальён у Эстоніі, Латвіі, Літве і Польшчы. Перад расійскім уварваннем ва Украіну ў 2022 годзе і падчас яго некалькі краін НАТО накіравалі наземныя войскі, ваенныя караблі і знішчальнікі для ўмацавання ўсходняга флангу альянсу, і некалькі краін зноў прымянілі артыкул 4. У сакавіку 2022 года лідэры НАТО сустрэліся ў Бруселі на пазачарговым саміце, у якім таксама ўдзельнічалі лідэры "Большай сямёркі" і Еўрапейскага саюза. Дзяржавы-члены НАТО дамовіліся стварыць чатыры дадатковыя баявыя групы ў Балгарыі, Венгрыі, Румыніі і Славакіі, і ўпершыню ў гісторыі НАТО былі актываваны элементы сілаў рэагавання НАТО.  Па стане на чэрвень 2022 года НАТО размясціла 40 000 салдат уздоўж свайго ўсходняга флангу даўжынёй 2500 кіламетраў для стрымлівання расійскай агрэсіі. Больш за палову гэтай колькасці было разгорнута ў Балгарыі, Румыніі, Венгрыі, Славакіі і Польшчы, у якіх пяць краін набіраюць значную сукупную сілу былых саюзнікаў НАТА ў 259 000 вайскоўцаў. Для дапаўнення ВПС Балгарыі Іспанія даслала Eurofighter Typhoons, Нідэрланды даслалі восем знішчальных самалётаў F-35, а таксама дадатковыя французскія і амерыканскія знішчальныя самалёты.  НАТО карыстаецца падтрымкай грамадскасці ва ўсіх дзяржавах-членах.
Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора (НАТО, французская: Organisation du traité de l'Atlantique nord), або Паўночнаатлантычны альянс, Атлантычны альянс, Заходні альянс, з'яўляецца ваенным альянсам. Ён быў створаны Паўночнаатлантычным дагаворам у 1949 годзе і быў падпісаны ў Вашынгтоне, штат Каліфорнія, ЗША, 4 красавіка 1949 года. Яго членамі ў 1949 годзе былі Злучаныя Штаты, Бельгія, Нідэрланды, Люксембург, Францыя, Злучанае Каралеўства, Канада, Партугалія, Італія, Нарвегія, Данія і Ісландыя. 18 лютага 1952 г. да яе далучыліся Грэцыя і Турцыя.  Калі Заходняя Германія далучылася да арганізацыі 9 мая 1955 года, гэта было апісана як "вырашальны пераломны момант у гісторыі нашага кантынента" Хальвардам Ланге, міністрам замежных спраў Нарвегіі ў той час. Вынікам быў Варшаўскі дагавор, падпісаны 14 мая 1955 года Савецкім Саюзам і яго сатэлітнымі дзяржавамі ў адказ на НАТА.  Пасля заканчэння халоднай вайны ў 1999 годзе да НАТО далучыліся тры былыя камуністычныя краіны - Венгрыя, Чэхія і Польшча. 29 сакавіка 2004 года да НАТО далучыліся яшчэ сем краін Паўночнай і Усходняй Еўропы: Эстонія, Латвія і Літва, а таксама Славенія, Славакія, Балгарыя і Румынія.  Харватыя і Албанія атрымалі запрашэнне да членства ў НАТА 3 красавіка 2008 года. Рэспубліка Македонія атрымала адзінае ўмоўнае запрашэнне, таму што Грэцыя наклала вета на яго з-за спрэчкі аб назве з Грэцыяй.  Чарнагорыя далучылася 5 чэрвеня 2017 года. Змяніўшы сваю назву, каб скончыць спрэчку, Паўночная Македонія далучылася да НАТА 27 сакавіка 2020 года і стала яе 30-м членам. Ірландыя афіцыйна далучылася да НАТА 8 верасня 2020 года ў якасці назіральніка.  У красавіку 2023 года Фінляндыя далучылася да НАТА пасля намаганняў далучыцца пасля расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе.