НАТО-ның тарихын қысқаша сипаттау
Context:Дюнкерк шартына Франция мен Ұлыбритания 1947 жылы 4 наурызда, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және суық соғыстың басталуы кезінде, Германия немесе Кеңес Одағының ықтимал шабуылдары жағдайында одақтастық және өзара көмек туралы шарт ретінде қол қойды. 1948 жылдың наурызында бұл одақ Брюссель шартында Бенилюкс елдерін қоса отырып, Брюссель шарты ұйымын, әдетте Батыс Одағы деп аталатын одақты құрды. Сол айда Құрама Штаттарда Солтүстік Американы қамтитын кеңірек әскери одақ туралы келіссөздер басталды, мұнда олардың Трумэн доктринасы бойынша сыртқы саясаты коммунистік агрессия деп саналатын әрекеттерге қарсы халықаралық ынтымақты алға тартты, мысалы, 1948 жылғы ақпандағы Чехословакиядағы төңкеріс. Бұл келіссөздер нәтижесінде 1949 жылы 4 сәуірде Батыс Одақтың мүше мемлекеттері, сондай-ақ АҚШ, Канада, Португалия, Италия, Норвегия, Дания және Исландия Солтүстік Атлантика шартына қол қойды. Канадалық дипломат Лестер Б. Пирсон келісімнің негізгі авторы және жобалаушысы болды.  Ұзын төртбұрышты бөлме, екі жағында бірнеше қатарда отырған адамдар, ал шетінде жалаушалар ілінеді. Батыс Германия 1955 жылы НАТО-ға қосылды, бұл суық соғыс кезінде бәсекелес Варшава келісімінің құрылуына әкелді. Солтүстік Атлантика келісім-шарты Корея соғысы басталғанға дейін, оны интеграцияланған әскери құрылыммен іске асыру үшін НАТО құруға бастама болғанға дейін, негізінен ұйықтап қалған. Бұл 1951 жылы Батыс Одағының көптеген әскери құрылымдары мен жоспарларын, оның ішінде жабдықты стандарттау туралы келісімдер мен Еуропа елдерінде шетелдік әскери күштерді орналастыру туралы келісімдерді қабылдаған Еуропадағы одақтас күштердің жоғарғы штабының (SHAPE) құрылуын қамтыды. 1952 жылы НАТО-ның бас хатшысы лауазымы ұйымның басты азаматтық адамы ретінде құрылды. Сол жылы НАТО-ның алғашқы ірі теңіз оқу-жаттығуы, "Mainbrace" оқу-жаттығуы және Грекия мен Түркияның ұйымға қосылуы өтті. Лондон және Париж конференцияларынан кейін Батыс Германияға әскери жағынан қарулануға рұқсат берілді, өйткені олар 1955 жылдың мамыр айында НАТО-ға қосылды, бұл өз кезегінде Кеңес одағының басымдығы бар Варшава келісімінің құрылуындағы негізгі фактор болды.  1961 жылы Берлин қабырғасының салынуы Еуропаға 400 000 АҚШ әскері орналастырылған кезде, "салқын соғыс" шиеленістерінің биігін көрсетті. Еуропа мемлекеттері мен АҚШ арасындағы қарым-қатынастың беріктігіне күмәндер көбейіп, НАТО-ның ықтимал кеңестік шабуылға қарсы қорғанысының сенімділігіне күмәндермен бірге болды. Бұл күмәндер тәуелсіз француз ядролық қорқынышты дамытуға және 1966 жылы Франция НАТО-ның әскери құрылымынан шығуына әкелді. 1982 жылы альянсқа жаңа демократиялық Испания қосылды.  1989 жылғы Еуропадағы төңкерістер НАТО-ның мақсаты, табиғаты, міндеттері мен континентке бағытталған стратегиялық қайта бағалауға әкелді. 1990 жылдың қазан айында Шығыс Германия Германия Федеративтік Республикасының және одақтың құрамына кірді, ал 1990 жылдың қарашасында одақ Парижде Кеңес Одағымен Еуропадағы дәстүрлі қарулы күштер туралы келісімге (CFE) қол қойды. Ол бүкіл континенттегі нақты әскери қысқартуларды бұйырды, бұл 1991 жылдың ақпан айында Варшава келісімінің құлдырауынан және сол жылдың желтоқсанында Кеңес Одағының таралуынан кейін де жалғасты, бұл НАТО-ның негізгі қарсыластарын алып тастады. Бұл Еуропадағы әскери шығындар мен техниканы қысқартуды бастады. CFE шарты қол қоюшыларға келесі он алты жылда 52 000 дана кәдімгі қару-жарақты алып тастауға мүмкіндік берді және НАТО-ның еуропалық мүшелерінің әскери шығынын 1990 жылдан 2015 жылға дейін 28 пайызға азайтуға мүмкіндік берді. 1990 жылы бірнеше батыс көшбасшылары Михаил Горбачевке НАТО-ның шығысқа қарай кеңеймейтіндігі туралы уәде берді. Алайда сол жылы қол қойылған Германияға қатысты түпкілікті реттеу туралы шарттың түпкі мәтінінде шығысқа қарай кеңею мәселесі туралы ештеңе айтылмаған.  Көк шыны терезелері бар қисық ғимараттың алдындағы шөпте орналасқан қабырғаның екі биік бетон секциясы. 1989 жылы Берлин қабырғасының құлауы НАТО-ның Еуропадағы рөлінде бұрылыс болды, ал қабырғаның бұл бөлігі қазір НАТО штаб-пәтерінің сыртында орналасқан. 1990-шы жылдары ұйым өзінің қызметін бұрын НАТО-ға қатысты емес саяси және гуманитарлық жағдайларға дейін кеңейтті. Югославияның ыдырауы кезінде бұл ұйым 1992 жылдан 1995 жылға дейін Боснияда және кейіннен 1999 жылы Югославияда алғашқы әскери интервенцияларын жүргізді. Бұл қақтығыстар суық соғыстан кейінгі ірі әскери қайта құруға себеп болды. НАТО-ның әскери құрылымы қысқартылды және қайта ұйымдастырылды, мысалы, Еуропадағы тез әрекет ету корпусының бас штабы сияқты жаңа күштер құрылды.  Саяси тұрғыдан алғанда, ұйым жаңадан автономиялы Орталық және Шығыс Еуропа мемлекеттерімен жақсы қарым-қатынас орнатуға ұмтылды, ал НАТО мен оның көршілері арасындағы өңірлік ынтымақтастық үшін дипломатиялық форумдар құрылды. 1999 жылы Вашингтондағы саммитте Венгрия, Польша және Чехия НАТО-ға ресми түрде қосылды, сондай-ақ ұйым жеке "мүшелік іс-қимыл жоспарларымен" мүшелікке жаңа нұсқаулар шығарды. Бұл жоспарлар кейіннен одаққа жаңа мүшелердің қосылуын реттеді. 2007 жылы Франция президенті Николя Саркозидің сайлануы Францияның әскери ұстанымының негізгі реформасына әкелді, ол 2009 жылдың 4 сәуірінде толық мүшелікке қайта оралды, оның ішінде Франция НАТО-ның әскери командалық құрылымына қайта қосылды, сонымен бірге тәуелсіз ядролық қорқытуды сақтады.  Солтүстік Атлантика шартының 5-бабында мүше мемлекеттердің қарулы шабуылға ұшыраған кез келген мүше мемлекетке көмекке келуін талап ету 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін бірінші және жалғыз рет қолданылды, содан кейін Әфғанстанға НАТО бастаған ISAF-тің астында әскерлер жіберілді. Ұйым сол уақыттан бері бірқатар қосымша рөлдерді атқарды, соның ішінде Ираққа жаттықтырушыларды жіберу, пираттарға қарсы операцияларға көмек көрсету және 2011 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1973 жылғы қарарына сәйкес Ливияда ұшуға тыйым салынған аймақты қолдану.  Ресейдің Қырымды аннексиялауына барлық НАТО мүшелері қатты наразылық білдірді және бұл НАТО мүшелері арасында консультация өткізуді талап ететін 4-бапты қолданған жеті жағдайдың бірі болды. Бұрынғы уақытта Ирак соғысы мен Сирияда азаматтық соғыс болды. 2014 жылы Уэльстегі саммитте НАТО-ға мүше мемлекеттердің басшылары алғаш рет 2024 жылға дейін қорғанысқа ішкі жалпы өнімінің кем дегенде екі пайызын жұмсауды ресми түрде міндеттеді, бұған дейін бұл тек бейресми нұсқаулық болды. 2016 жылғы Варшава саммиті кезінде НАТО елдері Эстония, Латвия, Литва және Польшада төрт көпұлтты батальондық ұрыс топтарын орналастырған НАТО-ның кеңейтілген алдыңғы қатысуын құру туралы келісті. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінен бұрын және оның кезінде бірнеше НАТО елдері одақтың шығыс флангін нығайту үшін құрлық әскерлерін, соғыс кемелері мен ұшақтарын жіберді, ал бірнеше елдер 4-бапқа тағы да жүгінді. 2022 жылдың наурызында НАТО басшылары Брюсселде Жеті елдің тобы мен Еуропалық Одақтың басшылары да қатысқан кезектен тыс саммитке жиналды. НАТО-ға мүше мемлекеттер Болгария, Венгрия, Румыния және Словакияда төрт қосымша ұрыс тобын құруға келісті және НАТО-ның тарихында алғаш рет НАТО-ның жауап беру күшінің элементтері іске қосылды.  2022 жылдың маусым айына қарай НАТО Ресейдің агрессиясын болдырмау үшін 2500 шақырымдық шығыс флангіне 40 000 әскер орналастырды. Бұл санның жартысынан астамы Болгария, Румыния, Венгрия, Словакия және Польшада орналастырылды. Болгарияның Әскери-әуе күшін толықтыру үшін Испания Eurofighter Typhoon ұшақтарын, Нидерланды сегіз F-35 шабуыл ұшағын жіберді, ал қосымша француз және АҚШ шабуыл ұшақтары жақын арада келеді.  НАТО-ға барлық мүше мемлекеттердің жұртшылығы қолдау көрсетеді.
Солтүстік Атлантика келісім ұйымы (НАТО, французша: Organisation du traité de l'Atlantique nord), немесе Солтүстік Атлантика Альянсы, Атлантика Альянсы, Батыс Альянс - әскери одақ. Ол 1949 жылы Солтүстік Атлантика келісімшартымен құрылды және оған 1949 жылы 4 сәуірде Вашингтонда қол қойылды. 1949 жылы оның мүшелері АҚШ, Бельгия, Нидерланды, Люксембург, Франция, Ұлыбритания, Канада, Португалия, Италия, Норвегия, Дания және Исландия болды. 1952 жылы 18 ақпанда Грекия мен Түркия да қосылды.  Батыс Германияның 1955 жылы 9 мамырда ұйымға кіруін сол кездегі Норвегияның сыртқы істер министрі Халвард Ланге "континентіміздің тарихындағы шешуші бұрылыс нүктесі" деп сипаттады. Нәтижесінде 1955 жылы 14 мамырда Кеңес Одағы мен оның сателлит мемлекеттері НАТО-ға жауап ретінде қол қойған Варшава келісімшарты жасалды.  1999 жылы суық соғыстан кейін үш бұрынғы коммунистік ел - Венгрия, Чехия және Польша НАТО-ға қосылды. 2004 жылдың 29 наурызында НАТО-ға тағы жеті Солтүстік Еуропа және Шығыс Еуропа елдері қосылды: Эстония, Латвия және Литва, сондай-ақ Словения, Словакия, Болгария және Румыния.  Хорватия мен Албания 2008 жылғы 3 сәуірде НАТО-ға мүшелікке шақыру алды. Македония Республикасы тек шартты шақыру алды, өйткені Грекия оны Грекиямен аты-жөніне байланысты вето салды.  Черногория 2017 жылғы 5 маусымда қосылды. Дауды тоқтату үшін өзінің атын өзгерткен Солтүстік Македония 2020 жылдың 27 наурызында НАТО-ға қосылды және оның 30-шы мүшесі болды. Ирландия 2020 жылғы 8 қыркүйекте НАТО-ға бақылаушы ретінде ресми түрде қосылды.  2023 жылдың сәуірінде Финляндия 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін НАТО-ға қосылу үшін күш салды.