Таърихи НАТО-ро ҷамъбаст кунед
Context:Шартномаи Дюнкерк аз ҷониби Фаронса ва Бритониёи Кабир 4 марти соли 1947, дар пас аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ва оғози Ҷанги Сард, ҳамчун Шартномаи иттифоқ ва кӯмаки мутақобила дар сурати ҳамлаҳои эҳтимолии Олмон ё Иттиҳоди Шӯравӣ имзо карда шуд. Дар моҳи марти соли 1948, ин иттифоқ дар Шартномаи Брюссел васеъ карда шуд, то кишварҳои Бенилюксро дар бар гирад ва Созмони Шартномаи Брюсселро ташкил диҳад, ки маъмулан ҳамчун Иттиҳоди Ғарбӣ маъруф аст. Гуфтушунидҳо барои иттиҳоди васеи низомӣ, ки метавонад Амрикои Шимолиро дар бар гирад, ҳамон моҳ дар Иёлоти Муттаҳида низ оғоз ёфт, ки сиёсати хориҷии онҳо тибқи Доктринаи Трумэн ҳамбастагии байналмилалиро бар зидди амалҳое, ки онҳо ҳамчун таҷовузи коммунистӣ мешумориданд, ба монанди табаддулоти давлатии феврали соли 1948 дар Чехословакия пешбарӣ карданд. Ин гуфтушунидҳо ба имзои Паймони Атлантикаи Шимолӣ дар 4 апрели соли 1949 аз ҷониби кишварҳои узви Иттиҳоди Ғарбӣ ва Иёлоти Муттаҳида, Канада, Португалия, Италия, Норвегия, Дания ва Исландия оварда расонданд. Дипломати Канада Лестер Б. Пирсон муаллифи асосӣ ва таҳиягари ин шартнома буд.  Ҳуҷраи дарози росткунҷае, ки дар ҳар як тарафи он якчанд қатор одамони нишаста ва парчамҳои дар охири он овезоншуда мавҷуданд. Олмони Ғарбӣ дар соли 1955 ба НАТО пайваст, ки ба ташкили Паймони Варшава дар давраи Ҷанги Сард оварда расонд. Паймони Атлантикаи Шимолӣ то замони ҷанги Корея асос ёфтани НАТО-ро барои татбиқи он бо сохтори муттаҳидаи низомӣ оғоз кард. Ин ташкили Сарраёсати Олии Қувваҳои Муттаҳид дар Аврупо (SHAPE) дар соли 1951 -ро дар бар мегирифт, ки бисёре аз сохторҳо ва нақшаҳои низомии Иттиҳоди Ғарбиро, аз ҷумла созишномаҳои онҳо дар бораи стандартизатсияи таҷҳизот ва созишномаҳо дар бораи ҷойгиркунии нерӯҳои низомии хориҷӣ дар кишварҳои аврупоӣ қабул кард. Соли 1952 вазифаи Дабири кулли НАТО ҳамчун сардори ғайринизомии созмон таъсис дода шуд. Он сол инчунин аввалин машқҳои бузурги баҳрии НАТО, машқи Mainbrace ва ҳамроҳшавии Юнон ва Туркия ба созмон буд. Пас аз конфронсҳои Лондон ва Париж, ба Олмони Ғарбӣ иҷозат дода шуд, ки аз ҷиҳати низомӣ мусаллаҳ шавад, зеро онҳо дар моҳи майи соли 1955 ба НАТО пайвастанд, ки ин дар навбати худ омили асосии эҷоди Паймони Варшава бо ҳукмронии Шӯравӣ буд, ки ду тарафи мухолифи Ҷанги Сардро муайян кард.  Сохтмони девори Берлин дар соли 1961 ба авҷи танишҳои Ҷанги Сард, вақте ки 400,000 сарбозони ИМА дар Аврупо мустақар буданд, ишора кард. Шубҳаҳо дар бораи қувваи муносибатҳои байни давлатҳои аврупоӣ ва Иёлоти Муттаҳида дар якҷоягӣ бо шубҳаҳо дар бораи эътимоднокии дифои НАТО аз ҳамлаи эҳтимолии Шӯравӣ - шубҳаҳое, ки ба рушди мустақилияти ядроии мустақили Фаронса ва хуруҷи Фаронса аз сохтори низомии НАТО дар соли 1966 оварда расонданд. Соли 1982 Испанияи тоза демократӣ ба ин иттиҳод пайваст.  Инқилобҳои соли 1989 дар Аврупо ба азнавсанҷии стратегии ҳадаф, табиат, вазифаҳо ва диққати НАТО ба қитъа оварда расонд. Дар моҳи октябри соли 1990, Олмони Шарқӣ ба Ҷумҳурии Федеролии Олмон ва иттифоқ шомил шуд ва дар моҳи ноябри соли 1990, иттифоқ дар Париж бо Иттиҳоди Шӯравӣ Шартномаи нерӯҳои мусаллаҳи анъанавӣ дар Аврупо (CFE) -ро имзо кард. Он коҳиши мушаххаси низомиро дар саросари қитъа таъин кард, ки пас аз фурӯпошии Паймони Варшава дар моҳи феврали соли 1991 ва барҳамдиҳии Иттиҳоди Шӯравӣ дар моҳи декабри ҳамон сол, ки душманони асосии НАТО-ро аз байн бурд, идома ёфт. Ин оғози коҳиши хароҷоти низомӣ ва таҷҳизот дар Аврупо буд. Шартномаи CFE ба имзокунандагон имкон дод, ки дар тӯли 16 соли оянда 52 000 адад силоҳҳои муқаррариро хориҷ кунанд ва ба хароҷоти низомии аъзои аврупоии НАТО имкон дод, ки аз соли 1990 то соли 2015 28 фоиз коҳиш ёбад. Дар соли 1990 якчанд роҳбарони ғарбӣ ба Михаил Горбачев итминон доданд, ки НАТО минбаъд ба шарқ тавсеа нахоҳад ёфт, тавре ки аз ёддоштҳои сӯҳбатҳои хусусӣ маълум аст. Бо вуҷуди ин, дар матни ниҳоии Шартнома дар бораи ҳалли ниҳоӣ нисбат ба Олмон, ки дертар дар ҳамон сол имзо шуда буд, дар бораи масъалаи тавсеаи шарқ ҳеҷ зикр нашудааст.  Ду қисми бетони баланди девор дар алафи алаф дар назди бинои каҷ бо тирезаҳои шишаи кабуд. Суқути девори Берлин дар соли 1989 дар нақши НАТО дар Аврупо нуқтаи тағирёбанда буд ва ин қисми девор ҳоло дар беруни қароргоҳи НАТО намоиш дода мешавад. Дар солҳои 90-ум, созмон фаъолияти худро ба ҳолатҳои сиёсӣ ва башардӯстона, ки пештар ба НАТО дахл надоштанд, густариш дод. Ҳангоми пошхӯрии Югославия, ин созмон аввалин дахолати низомии худро дар Босния аз соли 1992 то 1995 ва баъдтар дар Югославия дар соли 1999 анҷом дод. Ин муноқишаҳо як таҷдиди асосии низомии баъди Ҷанги Сардро ба вуҷуд оварданд. Сохтори низомии НАТО коҳиш дода шуд ва аз нав ташкил карда шуд, бо қувваҳои нав, ба монанди Ситоди фармондеҳии иттифоқчиён дар Аврупо Корпуси вокуниши зуд таъсис дода шуд.  Аз ҷиҳати сиёсӣ, созмон ба муносибатҳои беҳтар бо давлатҳои нави мустақили Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ нигаронида шуда буд ва дар ин давраи пас аз Ҷанги Сард форумҳои дипломатӣ барои ҳамкории минтақавӣ байни НАТО ва ҳамсоягони он таъсис дода шуданд, аз ҷумла Шарикӣ барои сулҳ ва ташаббуси муколамаи баҳри Миёназамин дар соли 1994, Шӯрои шарикии Авруо-Атлантикӣ дар соли 1997 ва Шӯрои доимии муштараки НАТО-Русия дар соли 1998. Дар саммити Вашингтон дар соли 1999, Маҷористон, Лаҳистон ва Ҷумҳурии Чех ба НАТО расман ҳамроҳ шуданд ва ин созмон инчунин дастурҳои нави узвиятро бо "Нақшаҳои амали узвият" -и фардӣ баровард. Ин нақшаҳо иловаи минбаъдаи аъзои нави иттифоқро танзим мекарданд. Интихоби президенти Фаронса Николя Саркози дар соли 2007 ба ислоҳоти асосии мавқеи низомии Фаронса оварда расонд, ки бо бозгашти узвияти комил дар 4 апрели соли 2009 ба анҷом расид, ки Фаронсаро ба сохтори фармондеҳии низомии НАТО ҳамроҳ кард, дар ҳоле ки боздошти мустақили ҳастаиро нигоҳ дошт.  Моддаи 5-и паймони Атлантикаи Шимолӣ, ки аз давлатҳои узв талаб мекунад, ки ба ҳар як давлати узв, ки мавриди ҳамлаи мусаллаҳона қарор дорад, кӯмак расонанд, бори аввал ва танҳо пас аз ҳамлаҳои 11 сентябр истифода шуд, ки пас аз он сарбозон дар Афғонистон таҳти раҳбарии НАТО ISAF сафарбар карда шуданд. Аз он вақт инҷониб ин созмон як қатор вазифаҳои иловагиро иҷро кардааст, аз ҷумла фиристодани мураббиён ба Ироқ, кӯмак дар амалиётҳои зидди пиратӣ ва дар соли 2011 иҷрои минтақаи парвоз дар Либия мутобиқи қатъномаи 1973 Шӯрои Амнияти СММ.  Истеъмоли Қрим аз ҷониби Русия боиси маҳкумияти шадиди ҳамаи аъзои НАТО гардид ва яке аз ҳафт мавридҳое буд, ки моддаи 4, ки ба машварат байни аъзои НАТО даъват мекунад, истифода шудааст. Вақтҳои қаблӣ, аз ҷумла дар ҷанги Ироқ ва ҷанги шаҳрвандии Сурия. Дар саммити Уэлси соли 2014, роҳбарони кишварҳои узви НАТО бори аввал расман уҳдадор шуданд, ки то соли 2024 ҳадди аққал ду фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии худро барои мудофиа сарф кунанд, ки қаблан ин танҳо як дастур буд. Дар саммити Варшава дар соли 2016, кишварҳои НАТО дар бораи таъсиси ҳузури пешрафтаи НАТО, ки дар Эстония, Латвия, Литва ва Лаҳистон чор гурӯҳи ҷангии бисёрмиллатӣ-баталионро ҷойгир кард, мувофиқа карданд. Пеш аз ва дар давоми ҳуҷуми соли 2022 Русия ба Украина, якчанд кишварҳои НАТО барои тақвияти фланги шарқии иттиҳод қӯшунҳои заминӣ, киштиҳои ҷангӣ ва ҳавопаймоҳои ҷангӣ фиристоданд ва кишварҳои сершумор бори дигар моддаи 4-ро истифода бурданд. Дар моҳи марти соли 2022, роҳбарони НАТО дар Брюссел барои ҳамоиши фавқулодда, ки дар он инчунин роҳбарони Гурӯҳи Ҳафт ва Иттиҳоди Аврупо иштирок карданд, мулоқот карданд. Давлатҳои узви НАТО розӣ шуданд, ки дар Булғористон, Маҷористон, Руминия ва Словакия чор гурӯҳи ҷангии иловагӣ таъсис диҳанд ва унсурҳои Нерӯҳои вокуниши НАТО бори аввал дар таърихи НАТО фаъол карда шуданд.  Аз моҳи июни соли 2022, НАТО 40,000 сарбозро дар тӯли 2,500 километр (1,550 мил) канори шарқии худ барои пешгирӣ кардани таҷовузи Русия ҷойгир кард. Беш аз нисфи ин шумора дар Булғористон, Руминия, Маҷористон, Словакия ва Лаҳистон, ки панҷ кишвари собиқ узви НАТО мебошанд, 259.000 сарбозро ҷамъ овардаанд. Барои пурра кардани нерӯҳои ҳавоии Булғористон, Испания Eurofighter Typhoon фиристод, Нидерландия ҳашт ҳавопаймои ҳамлаи F-35 фиристод ва ҳавопаймоҳои ҳамлаи Фаронса ва ИМА низ ба зудӣ меоянд.  НАТО аз дастгирии ҷамъиятӣ дар кишварҳои узви худ бархурдор аст.
Созмони Паймони Атлантикаи Шимолӣ (NATO, фаронсавӣ: Organisation du traité de l'Atlantique nord), ё Паймони Атлантикаи Шимолӣ, Паймони Атлантика, Паймони Ғарбӣ, як иттиҳоди низомӣ аст. Он бо Паймони Атлантикаи Шимолӣ дар соли 1949 таъсис ёфтааст ва он дар Вашингтон, Вашингтон, Иёлоти Муттаҳида, 4 апрели соли 1949 имзо шудааст. Аъзои он дар соли 1949 Иёлоти Муттаҳида, Белгия, Нидерландия, Люксембург, Фаронса, Британияи Кабир, Канада, Португалия, Италия, Норвегия, Дания ва Исландия буданд. 18 феврали соли 1952 Юнон ва Туркия низ ба ин созмон пайвастанд.  Вақте ки Олмони Ғарбӣ 9 майи соли 1955 ба ин созмон пайваст, он ҳамчун "нуқтаи ҳалкунанда дар таърихи қитъаи мо" аз ҷониби Ҳалвард Ланге, вазири умури хориҷии Норвегия дар он вақт тасвир карда шуд. Натиҷаи он Паймони Варшава буд, ки 14 майи соли 1955 аз ҷониби Иттиҳоди Шӯравӣ ва давлатҳои сателлитии он ҳамчун посух ба НАТО имзо шудааст.  Пас аз Ҷанги Сард дар соли 1999 се кишвари собиқ коммунистӣ, Маҷористон, Ҷумҳурии Чех ва Лаҳистон ба НАТО пайвастанд. 29 марти соли 2004 ҳафт кишвари дигари Аврупои Шимолӣ ва Аврупои Шарқӣ ба НАТО ҳамроҳ шуданд: Эстония, Латвия ва Литва ва инчунин Словения, Словакия, Булғористон ва Руминия.  Хорватия ва Албания 3 апрели соли 2008 даъвати узвияти НАТО-ро гирифтанд. Ҷумҳурии Македония ягона даъвати шартӣ гирифт, зеро он аз ҷониби Юнон бо сабаби баҳси номи худ бо Юнон вето карда шуд.  Черногория 5 июни соли 2017 ҳамроҳ шуд. Бо иваз кардани номи худ барои хотима додани баҳс, Македонияи Шимолӣ 27 марти соли 2020 ба НАТО пайваст ва узви 30-уми он шуд. Ирландия расман 8 сентябри соли 2020 ҳамчун нозир ба НАТО ҳамроҳ шуд.  Дар моҳи апрели соли 2023, Финляндия ба НАТО пайваст, пас аз талошҳо барои пайвастан аз соли 2022 ба ҳуҷуми Русия ба Украина.