Yn seiliedig ar y darn canlynol, disgrifiwch y dyfais statws solet gyntaf a'i ddefnydd.
Context:Yn hir cyn i unrhyw wybodaeth am drydan fod, roedd pobl yn ymwybodol o sioc gan bysgod trydanol. Cyfeirir at y pysgod hyn fel "Thunderer of the Nile" mewn testunau Hynafol yr Aifft sy'n dyddio o 2750 CC, ac yn eu disgrifio fel "amddiffynwyr" yr holl bysgod eraill. Adroddwyd y pysgod trydanol eto filoedd o flynyddoedd yn ddiweddarach gan naturiolwyr a meddygon Greig, Rhufeinig ac Arabaidd. Roedd nifer o awduron hynafol, megis Pliny yr Henw a Scribonius Largus, yn profi effaith dirmygu sioc trydanol a gafwyd gan catfish trydanol a darnau trydanol, ac roeddent yn gwybod y gallai sioc o'r fath deithio ar hyd gwrthrychau sy'n arwain trydan. Cyfarwyddwyd cleifion ag afiechydon fel gout neu galwad i gyffwrdd pysgod trydanol yn y gobaith y gallai'r sioc cryf eu gwella. Roedd diwylliannau hynafol o amgylch y Môr y Canoldir yn gwybod y gellid chwistrellu rhai gwrthrychau, fel tyrau o amber, gyda gwallt cath i ddenu gwrthrychau ysgafn fel plwm. Gwnaeth Thales o Miletus gyfres o arsylwadau ar drydan statig tua 600 CC, o'r rhai y gredodd fod ffrithiant yn gwneud amber yn magnetig, yn groes i fwynau fel magnetit, nad oedd angen fwrw. Roedd Thales yn anghywir wrth gredu bod yr atyniad yn deillio o effaith magnetig, ond byddai gwyddoniaeth yn ddiweddarach yn profi cysylltiad rhwng magneteg a trydan. Yn ôl damcaniaeth ddadleuol, efallai bod gan y Parthiaid wybodaeth am electropleiddio, yn seiliedig ar ddarganfyddiad Batri Baghdad yn 1936, sy'n debyg i gell galfanig, er nad yw'n sicr a oedd y arteffact yn drydanol o ran natur. Byddai trydan yn aros ychydig yn fwy na chwilfrydedd deallusol am filoedd hyd at 1600, pan ysgrifennodd y gwyddonydd Saesneg William Gilbert De Magnete, lle gwnaeth astudiaeth ofalus o drydan a magnetiaeth, gan wahaniaethu effaith lodestone o drydan statig a gynhyrchir trwy fwrw ambwr. Fe ddyfeisiodd y gair Lladin Newydd electricus ("o ambwr" neu "fel ambwr", elektron, y gair Groeg ar gyfer "ambwr") i gyfeirio at y eiddo o ddenu gwrthrychau bach ar ôl eu chwistrellu. Cafodd y geiriau Saesneg "electric" a "electricity" eu creu o'r cysylltiad hwn, a gyhoeddwyd am y tro cyntaf yn y llyfr Pseudodoxia Epidemica gan Thomas Browne yn 1646. Cynhaliwyd gwaith pellach yn y 17eg a'r 18eg ganrif gan Otto von Guericke, Robert Boyle, Stephen Gray a C. F. du Fay. Yn ddiweddarach yn y 18fed ganrif, cynhaliodd Benjamin Franklin ymchwil helaeth mewn trydan, gan werthu ei eiddo i ariannu ei waith. Ym mis Mehefin 1752, credir iddo fod wedi gosod allwedd metel ar waelod llinyn cleddyf wedi'i ddymchwel a hedfan y cleddyf yn y nefoedd a oedd yn cael ei bygwth gan storm. Dangosodd cyflymaith o sbectol yn neidio o'r allwedd i gefn ei law fod llestri yn wir yn trydanol yn ei natur. Esboniodd hefyd ymddygiad paradoxal y jar Leyden fel dyfais ar gyfer storio symiau mawr o dâl trydanol o ran trydan sy'n cynnwys taliadau cadarnhaol a negyddol Yn 1775, adroddodd Hugh Williamson gyfres o arbrofion i'r Gymdeithas Frenhinol ar y siociau a ddarparwyd gan yr eel trydanol; yr un flwyddyn y disgrifiodd y llawfeddyg a'r anatomydd John Hunter strwythur organau trydanol y pysgod. Yn 1791, cyhoeddodd Luigi Galvani ei ddarganfyddiad o bioelectromagneteg, gan ddangos mai trydan oedd y cyfrwng y byddai neuronau'n trosglwyddo signalau i'r cyhyrau. Roedd batri Alessandro Volta, neu'r batri voltaig, o 1800 wedi'i wneud o haenau altern o sinc a copr, yn darparu ffynhonnell yn fwy dibynadwy o ynni trydanol i wyddonwyr na'r peiriannau electrostatig a ddefnyddiwyd o'r blaen. Mae cydnabyddiaeth electromagneteg, undeb ffenomenau trydanol a magnetig, yn ddyledus i Hans Christian Ørsted ac André-Marie Ampère yn 1819-1820. Fe wnaeth Michael Faraday ddyfeisio'r modur trydanol ym 1821, ac fe wnaeth Georg Ohm ddadansoddi'r cylch trydanol yn mathemategol ym 1827. Cafodd trydan a magneteg (a golau) eu cysylltu'n bendant gan James Clerk Maxwell, yn enwedig yn ei "On Physical Lines of Force" ym 1861 a 1862.  Er bod dechrau'r 19eg ganrif wedi gweld cynnydd cyflym mewn gwyddoniaeth trydan, byddai diwedd y 19eg ganrif yn gweld y cynnydd mwyaf mewn peirianneg trydan. Trwy bobl fel Alexander Graham Bell, Ottó Bláthy, Thomas Edison, Galileo Ferraris, Oliver Heaviside, Ányos Jedlik, William Thomson, 1af Baron Kelvin, Charles Algernon Parsons, Werner von Siemens, Joseph Swan, Reginald Fessenden, Nikola Tesla a George Westinghouse, daeth trydan o fod yn chwilfrydedd gwyddonol i fod yn offeryn hanfodol ar gyfer bywyd modern. Yn 1887, darganfu Heinrich Hertz bod electrodau a olewyd â golau ultrafiolet yn creu sgarciau trydanol yn haws. Yn 1905, cyhoeddodd Albert Einstein bapur a esboniodd data arbrofol o'r effaith ffotoelectric fel canlyniad o egni golau yn cael ei gario mewn pecynnau quantized anghysbell, yn rhoi egni i electronau. Arweiniodd y darganfyddiad hwn at y chwyldro gwantomaidd. Dyfarnwyd Gwobr Nobel mewn Ffiseg i Einstein yn 1921 am "gweler y gyfraith o'r effaith ffotoelectric". Mae'r effaith ffotoelectric hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn ffotocellau fel y gellir eu canfod mewn paneli solar. Y dyfais statws solet gyntaf oedd y "ddetegydd cat-whisker" a ddefnyddiwyd gyntaf yn y 1900au mewn derbynyddion radio. Mae gwiriad tebyg i fwyst yn cael ei roi mewn cysylltiad ysgafn â grisial solet (fel grisial germaniwm) i ganfod signal radio trwy effaith y cyfeiriad cyswllt. Mewn cydran o gyflwr solet, mae'r gyfredol yn gyfyngedig i elfennau a chyfansoddion solet sydd wedi'u peirianneg yn benodol i'w newid a'i gynyddu. Gellir deall llif presennol mewn dau ffurf: fel electronau wedi'u gwefru'n negyddol, ac fel diffyg electronau wedi'u gwefru'n bositif o'r enw twll. Mae'r tâl a'r twll hyn yn cael eu deall o ran ffiseg quantwm. Yn aml, mae'r deunydd adeiladu yn hanner-ddargludwr cristaidd. Daeth electroneg cyflwr cadarn yn ei hun gyda dyfodiad technoleg trawsistor. Ffurfwyd y trawsistor cyntaf sy'n gweithio, trawsistor cyswllt pwynt ar sail germaniwm, gan John Bardeen a Walter Houser Brattain yn Bell Labs ym 1947, a dilynwyd gan y trawsistor cyfeiriad dwybwl yn 1948.
Y dyfais statws solet gyntaf oedd y "ddetegydd cat-whisker" a ddefnyddiwyd gyntaf yn y 1900au mewn derbynyddion radio. Mae gwiriad tebyg i whisker yn cael ei osod yn ysgafn mewn cysylltiad â chrystal solid (fel crystal germaniwm) i ganfod signal radio trwy effaith y cyfeiriad cyswllt.