NATO ඉතිහාසය සාරාංශ කරන්න
Context:ඩන්කර්ක් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද්දේ ප් රංශය සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් 1947 මාර්තු 4 වන දින දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ප් රතිවිපාක සහ සීතල යුද්ධයේ ආරම්භය අතරතුර, ජර්මනිය හෝ සෝවියට් සංගමය විසින් සිදුවිය හැකි ප් රහාරයන් සඳහා සන්ධාන ගිවිසුමක් සහ අන් යෝන් ය ආධාර ගිවිසුමක් ලෙස ය. 1948 මාර්තු මාසයේ දී මෙම සන්ධානය බ් රසල්ස් ගිවිසුම මගින් බෙන්ලක්ස් රටවල් ඇතුළත් කර බටහිර සංගමය ලෙස හැඳින්වෙන බ් රසල්ස් ගිවිසුම් සංවිධානය පිහිටුවීම සඳහා පුළුල් කරන ලදී. උතුරු ඇමරිකාව ද ඇතුළත් විය හැකි පුළුල් මිලිටරි සන්ධානයක් සඳහා වූ සාකච්ඡා එම මාසයේ එක්සත් ජනපදයේ ද ආරම්භ විය. එහිදී ට් රූමන් න් යාය පත් රය යටතේ ඔවුන්ගේ විදේශ ප් රතිපත්තිය චෙකොස්ලොවැකියාවේ 1948 පෙබරවාරි කුමන්ත් රණය වැනි කොමියුනිස්ට් ආක් රමණයක් ලෙස ඔවුන් දුටු ක් රියාවන්ට එරෙහිව ජාත් යන්තර සහයෝගීතාව ප් රවර්ධනය කළේය. මෙම සාකච්ඡා වල ප් රතිඵලයක් ලෙස 1949 අප් රේල් 4 වන දින බටහිර සංගමයේ සාමාජික රටවල් සහ එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, පෘතුගාලය, ඉතාලිය, නෝර්වේ, ඩෙන්මාර්කය සහ අයිස්ලන්තය විසින් උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. කැනේඩියානු රාජ් ය තාන්ත් රික ලෙස්ටර් බී. පීර්සන් මෙම ගිවිසුමේ ප් රධාන කතුවරයා හා කෙටුම්පතක් සකස් කළ අයෙකි.  එක දිගට වාඩිවෙලා ඉන්න අයගේ පේළි කිහිපයක් තියෙන දිගු හතරැස් කාමරයක්, සහ කොඩි එල්ලලා තියෙන එක කෙළවරක. බටහිර ජර්මනිය 1955 දී නේටෝ සංවිධානයට බැඳුණු අතර, සීතල යුද්ධය අතරතුර තරඟකාරී වෝර්සෝ ගිවිසුම පිහිටුවීමට හේතු විය. උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම කොරියානු යුද්ධය ආරම්භ වන තුරු බොහෝ දුරට නිශ්ශබ්දව පැවතුනි ඒකාබද්ධ හමුදා ව් යුහයක් සමඟ එය ක් රියාත්මක කිරීම සඳහා නේටෝව පිහිටුවීම. 1951 දී යුරෝපයේ සන්ධාන බලවතුන්ගේ ශ් රේෂ්ඨ මූලස්ථානය (SHAPE) පිහිටුවීම ද ඊට ඇතුළත් වූ අතර එමඟින් බටහිර සංගමයේ හමුදා ව් යුහයන් සහ සැලසුම් බොහොමයක් සම්මත කරන ලදී. යුද උපකරණ ප් රමිතිගත කිරීම සහ යුරෝපීය රටවල විදේශ හමුදා ස්ථානගත කිරීම පිළිබඳ ගිවිසුම් ඇතුළුව. 1952 දී නේටෝ සංවිධානයේ මහලේකම් තනතුර සංවිධානයේ ප් රධාන සිවිල් නිලධාරියා ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී. එම වසරේදී පළමු ප් රධාන නේටෝ නාවික අභ් යාසය වන ප් රධාන අභ් යාසය සහ ග් රීසිය සහ තුර්කිය සංවිධානයට බැඳීම ද දක්නට ලැබුණි. ලන්ඩන් සහ පැරිස් සම්මන්ත් රණ වලින් පසුව, බටහිර ජර්මනියට 1955 මැයි මාසයේදී නේටෝවට බැඳීමෙන් පසු හමුදාමය වශයෙන් නැවත සන්නද්ධ වීමට අවසර ලැබුණි. එය සෝවියට් පාලනය යටතේ වෝර්සෝ ගිවිසුම නිර්මාණය කිරීමට ප් රධාන සාධකයක් වූ අතර සීතල යුද්ධයේ ප් රතිවිරුද්ධ පැති දෙක වෙන් කළේය.  1961 දී බර්ලින් තාප්පය ඉදිකිරීම සීතල යුද්ධයේ උච්චතම අවස්ථාව සනිටුහන් කළ අතර, යුරෝපයේ ඇමරිකානු හමුදා 400,000 ක් ස්ථානගත විය. යුරෝපීය රාජ් යයන් හා එක්සත් ජනපදය අතර සබඳතාවයේ ශක්තිය පිළිබඳ සැකයන්, අනාගත සෝවියට් ආක් රමණයකට එරෙහිව නේටෝවේ ආරක්ෂකයේ විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ සැකයන් සමඟින් සැකයන් පහව ගොස් ගලා ගියේය. ස්වාධීන ප් රංශ න් යෂ්ටික වැළැක්වීමේ බලය වර්ධනය කිරීමට සහ 1966 දී නේටෝවේ හමුදා ව් යුහයෙන් ප් රංශය ඉවත් වීමට හේතු වූ සැකයන්. 1982 දී අලුතෙන් ප් රජාතන්ත් රවාදී ස්පාඤ්ඤය මෙම සන්ධානයට එක් විය.  1989 යුරෝපයේ විප්ලවයන් නිසා නේටෝවේ අරමුණ, ස්වභාවය, කාර්යයන් සහ මහාද්වීපය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම පිළිබඳ උපායමාර්ගික නැවත ඇගයීමක් සිදු විය. 1990 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නැගෙනහිර ජර්මනිය ෆෙඩරල් ජර්මනියේ සහ සන්ධානයේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර 1990 නොවැම්බර් මාසයේදී සන්ධානය සෝවියට් සංගමය සමඟ පැරිසියේදී සාම්ප් රදායික යුරෝපයේ සන්නද්ධ හමුදාවන් පිළිබඳ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය. 1991 පෙබරවාරි මාසයේ දී වෝර්සෝ ගිවිසුමේ බිඳවැටීමෙන් පසුව සහ 1991 දෙසැම්බර් මාසයේ දී සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව, නේටෝවේ ප් රධාන විරුද්ධවාදීන් ඉවත් කිරීමෙන් පසුව, මහාද්වීපය පුරා විශේෂිත මිලිටරි අඩු කිරීම් එය නියම කළේය. යුරෝපයේ හමුදා වියදම් සහ උපකරණ අඩු කිරීම ආරම්භ විය. මෙම ගිවිසුම මගින් අත්සන් තැබූ රටවලට වසර 16ක් තුළ සාම්ප් රදායික ආයුධ 52,000ක් ඉවත් කිරීමට අවසර හිමි වූ අතර 1990 සිට 2015 දක්වා කාලය තුළ යුරෝපීය රටවල් 28කින් යුත් යුද වියදම් අඩු කිරීමට ද අවසර හිමි විය. 1990 දී බටහිර නායකයින් කිහිප දෙනෙකු විසින් මිහායිල් ගොර්බචොව්ට සහතිකයක් ලබා දුන්නේ නේටෝව තවදුරටත් නැගෙනහිර දෙසට ව් යාප්ත නොවන බවයි. කෙසේ වෙතත්, එම වසර අගදී අත්සන් කරන ලද ජර්මනිය සම්බන්ධයෙන් අවසාන විසඳුම පිළිබඳ ගිවිසුමේ අවසාන පා text යෙහි නැගෙනහිර දෙසට ව් යාප්තිය පිළිබඳ ගැටලුව ගැන කිසිදු සඳහනක් නොමැත.  නිල් වීදුරු ජනේල සහිත වක් ර ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිරිපිට තණකොළ තණකොළ බිත්තියක කොන්ක් රීට් කොටස් දෙකක්. 1989 දී බර්ලින් තාප්පය කඩා වැටීම යුරෝපයේ නේටෝවේ භූමිකාවේ හැරවුම් ලක්ෂ් යය සනිටුහන් කළ අතර, තාප්පයේ මෙම කොටස දැන් නේටෝ මූලස්ථානය පිටත ප් රදර්ශනය කෙරේ. 1990 දශකයේ දී, සංවිධානය සිය ක් රියාකාරකම් දේශපාලන හා මානුෂීය තත්වයන් දක්වා ව් යාප්ත කළේය. යුගෝස්ලාවියාව බිඳ වැටීමේදී, මෙම සංවිධානය 1992 සිට 1995 දක්වා බොස්නියාවේ සහ පසුව 1999 දී යුගෝස්ලාවියාවේ සිය පළමු හමුදා මැදිහත්වීම් සිදු කළේය. මෙම ගැටුම් සීතල යුද්ධයෙන් පසු හමුදා ප් රධාන ප් රතිව් යුහගත කිරීමට හේතු විය. නේටෝවේ හමුදා ව් යුහය කපා දමා ප් රතිසංවිධානය කරන ලද අතර, යුරෝපීය වේගවත් ප් රතික් රියා බලකාය වැනි නව බලවේග පිහිටුවන ලදී.  දේශපාලනික වශයෙන්, මෙම සංවිධානය මධ් යම හා නැගෙනහිර යුරෝපයේ නව ස්වාධීන රාජ් යයන් සමඟ වඩා හොඳ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කළ අතර, සීතල යුද්ධයෙන් පසු මෙම කාලය තුළ නේටෝව සහ එහි අසල්වැසියන් අතර කලාපීය සහයෝගීතාව සඳහා රාජ් ය තාන්ත් රික සංසද පිහිටුවන ලදී. 1994 දී සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්වය සහ මධ් යධරණි සංවාද මුලපිරීම, 1997 දී යුරෝ අත්ලාන්තික් හවුල්කාරිත්ව කවුන්සිලය සහ 1998 දී නේටෝ-රුසියාව ස්ථිර ඒකාබද්ධ කවුන්සිලය ඇතුළුව. 1999 දී වොෂින්ටනයේ පැවති සමුළුවේදී හංගේරියාව, පෝලන්තය සහ චෙක් ජනරජය නිල වශයෙන් නේටෝවට බැඳුණු අතර, එම සංවිධානය විසින් පුද්ගලික "සාමාජිකත්ව ක් රියාකාරී සැලසුම්" සමඟ සාමාජිකත්වය සඳහා නව මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කරන ලදී. මෙම සැලසුම් මගින් නව සන්ධාන සාමාජිකයන් එකතු කිරීම පාලනය කෙරිණි. 2007 දී ප් රංශ ජනාධිපති නිකොලා සාකෝසිගේ මැතිවරණය ප් රංශයේ මිලිටරි ස්ථාවරයේ ප් රධාන ප් රතිසංස්කරණයක් ඇති කිරීමට හේතු වූ අතර, 2009 අප් රේල් 4 වන දින පූර්ණ සාමාජිකත්වයට නැවත පැමිණීමත් සමඟ ප් රංශය නැවත නේටෝ හමුදා අණදෙන ව් යුහයට සම්බන්ධ වූ අතර ස්වාධීන න් යෂ්ටික අවහිර කිරීමක් පවත්වා ගෙන ගියේය.  උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුමේ 5 වන වගන්තිය, සාමාජික රාජ් යයන් සන්නද්ධ ප් රහාරයකට ලක්වන ඕනෑම සාමාජික රටකට ආධාර ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටීම, සැප්තැම්බර් 11 ප් රහාරයෙන් පසු පළමු හා එකම වරට යොදා ගන්නා ලදී, ඉන් පසුව නේටෝව විසින් මෙහෙයවන ලද අයිඑස්ඒඑෆ් යටතේ ඇෆ්ගනිස්ථානයට හමුදා යොදවන ලදී. එතැන් සිට මෙම සංවිධානය ඉරාකයට පුහුණුකරුවන් යැවීම, මුහුදු කොල්ලකරුවන්ට එරෙහි මෙහෙයුම් සඳහා සහාය වීම සහ 2011 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 1973 යෝජනාවට අනුකූලව ලිබියාව හරහා ගුවන් ගමන් තහනම් කලාපයක් බලාත්මක කිරීම ඇතුළු අතිරේක කාර්යයන් රාශියක් ක් රියාත්මක කර ඇත.  රුසියාව විසින් ක් රිමියාව ආක් රමණය කිරීම සියලුම නේටෝ සාමාජිකයන් විසින් දැඩි ලෙස හෙළා දැකීමට හේතු වූ අතර, නේටෝ සාමාජිකයන් අතර උපදේශනය ඉල්ලා සිටින 4 වන වගන්තිය ක් රියාත්මක වූ හත් වතාවෙන් එකක් විය. ඉරාක යුද්ධය සහ සිරියානු සිවිල් යුද්ධය ඇතුලුව. 2014 වේල්ස් සමුළුවේදී, නේටෝ සාමාජික රටවල නායකයින් 2024 වන විට අවම වශයෙන් සිය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට දෙකක ප් රතිශතයක් ආරක්ෂාව සඳහා වැය කිරීමට පළමු වරට නිල වශයෙන් කැප වූ අතර එය කලින් අවිධිමත් මාර්ගෝපදේශයක් පමණි. 2016 වෝර්සෝ සමුළුවේදී, නේටෝ රටවල් එස්තෝනියාව, ලැට්වියාව, ලිතුවේනියාව සහ පෝලන්තය තුළ බහුජාතික බලඇණි ප් රමාණයේ යුධ කණ්ඩායම් හතරක් යෙදවූ නේටෝ ප් රබල ඉදිරිපස පැමිණීම නිර්මාණය කිරීමට එකඟ විය. 2022 දී රුසියාව යුක්රේනය ආක් රමණය කිරීමට පෙර සහ ඒ අතරතුර, නේටෝ රටවල් කිහිපයක් සන්ධානයේ නැගෙනහිර පැත්ත ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ගොඩබිම් හමුදා, යුද නැව් සහ ප් රහාරක ගුවන් යානා යැවූ අතර රටවල් කිහිපයක් නැවතත් 4 වන වගන්තිය ක් රියාත්මක කළහ. 2022 මාර්තු මාසයේදී, නේටෝ නායකයින් බ් රසල්ස්හිදී හදිසි සමුළුවක් සඳහා රැස් වූ අතර එයට ගෘප් ඔෆ් සෙවන් සහ යුරෝපා සංගම් නායකයින් ද සහභාගී විය. නේටෝ සාමාජික රටවල් බල්ගේරියාව, හංගේරියාව, රුමේනියාව සහ ස්ලොවැකියාව යන රටවල අමතර යුධ කණ්ඩායම් හතරක් පිහිටුවීමට එකඟ වූ අතර නේටෝ ප් රතිචාර දැක්වීමේ බලකායේ අංග නේටෝ ඉතිහාසයේ ප් රථම වතාවට ක් රියාත්මක විය.  2022 ජුනි මාසය වන විට, රුසියානු ආක් රමණශීලීත්වය වළක්වා ගැනීම සඳහා නේටෝව කිලෝමීටර් 2,500 ක් (සැතපුම් 1,550) දිග නැගෙනහිර පැත්තේ හමුදා 40,000 ක් යොදවා තිබුණි. මෙම සංඛ් යාවෙන් අඩකට වඩා බල්ගේරියාව, රුමේනියාව, හංගේරියාව, ස්ලෝවැකියාව සහ පෝලන්තය තුළ ස්ථාපිත කර ඇත. මෙම රටවල් පහේ හිටපු නේටෝ හමුදාවන්ගෙන් හමුදා භටයින් 259,000 ක් පමණ සිටිති. බල්ගේරියානු ගුවන් හමුදාව සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා ස්පාඤ්ඤය යුරෝෆයිටර් ටයිෆූන් යවා ඇත, නෙදර්ලන්තය එෆ් -35 ප් රහාරක ගුවන් යානා අටක් යවා ඇත, සහ අමතර ප් රංශ සහ එක්සත් ජනපද ප් රහාරක ගුවන් යානා ද ළඟදීම පැමිණෙනු ඇත.  නේටෝ සංවිධානයට සිය සාමාජික රටවල මහජන සහයෝගය ලැබෙනවා.
උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම් සංවිධානය (NATO, ප් රංශ: Organisation du traité de l'Atlantique nord), හෝ උතුරු අත්ලාන්තික් සන්ධානය, අත්ලාන්තික් සන්ධානය, බටහිර සන්ධානය, යනු මිලිටරි සන්ධානයකි. එය 1949 දී උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම මගින් ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය 1949 අප් රේල් 4 වන දින එක්සත් ජනපදයේ වොෂිංටන්, ඩීසී හිදී අත්සන් කරන ලදී. 1949 දී එහි සාමාජිකයන් වූයේ එක්සත් ජනපදය, බෙල්ජියම, නෙදර්ලන්තය, ලක්සම්බර්ග්, ප් රංශය, එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, පෘතුගාලය, ඉතාලිය, නෝර්වේ, ඩෙන්මාර්කය සහ අයිස්ලන්තයයි. 1952 පෙබරවාරි 18 දින ග් රීසිය හා තුර්කිය ද එක් විය.  1955 මැයි 9 වන දින බටහිර ජර්මනිය මෙම සංවිධානයට බැඳීම "අපේ මහාද්වීපයේ ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ් යයක්" ලෙස හැඳින්වූයේ එවකට නෝර්වේ විදේශ ඇමති හල්වාඩ් ලැන්ජ් විසිනි. එහි ප් රතිඵලය වූයේ 1955 මැයි 14 වන දින සෝවියට් සංගමය සහ එහි චන්ද් රිකා රාජ් යයන් විසින් නේටෝවට ප් රතිචාරයක් ලෙස අත්සන් කරන ලද වෝර්සෝ ගිවිසුමයි.  සීතල යුද්ධයෙන් පසු 1999 දී හිටපු කොමියුනිස්ට් රටවල් තුනක් වන හංගේරියාව, චෙක් ජනරජය සහ පෝලන්තය නේටෝවට බැඳුණි. 2004 මාර්තු 29 වෙනිදා තවත් උතුරු යුරෝපීය සහ නැගෙනහිර යුරෝපීය රටවල් හතක් නේටෝවට එකතු වුණා: එස්තෝනියාව, ලැට්වියාව සහ ලිතුවේනියාව සහ ස්ලොවේනියාව, ස්ලෝවැකියාව, බල්ගේරියාව සහ රුමේනියාව.  ක් රොඒෂියාව සහ ඇල්බේනියාව 2008 අප් රේල් 3 වන දින නේටෝ සාමාජිකත්වය සඳහා ආරාධනා ලැබීය. මැසිඩෝනියා ජනරජයට එකම කොන්දේසි සහිත ආරාධනය ලැබී ඇත්තේ ග් රීසිය සමඟ එහි නාම ආරවුල හේතුවෙන් ග් රීසිය විසින් වීටෝ බලය පැවරීම නිසාය.  මොන්ටිනිග් රෝ 2017 ජුනි මස 5 වන දින එක් විය. මතභේදය අවසන් කිරීම සඳහා එහි නම වෙනස් කිරීමෙන් පසු, උතුරු මැසිඩෝනියාව 27 මාර්තු 2020 වන දින නේටෝවට බැඳී එහි 30 වන සාමාජිකයා බවට පත්විය. අයර්ලන්තය නිල වශයෙන් නේටෝ සංවිධානයට බැඳුණේ 2020 සැප්තැම්බර් 8 වන දින නිරීක්ෂකයෙකු ලෙසයි.  2022 දී රුසියාව යුක්රේනය ආක් රමණය කිරීමෙන් පසු එක්වීමට ගත් උත්සාහයන්ට අනුව 2023 අප් රේල් මාසයේදී ෆින්ලන්තය නේටෝවට බැඳුණි.