შეაჯამეთ ნატოს ისტორია
Context:დუნკერკის ხელშეკრულება 1947 წლის 4 მარტს, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ და ცივი ომის დასაწყისში, საფრანგეთმა და გაერთიანებულმა სამეფომ მოაწერეს ხელი, როგორც ალიანსისა და ურთიერთდახმარების ხელშეკრულება გერმანიის ან საბჭოთა კავშირის შესაძლო თავდასხმების შემთხვევაში. 1948 წლის მარტში, ეს ალიანსი გაფართოვდა ბრიუსელის ხელშეკრულებით ბენელუქსის ქვეყნების ჩათვლით, ჩამოყალიბდა ბრიუსელის ხელშეკრულების ორგანიზაცია, რომელიც ჩვეულებრივ ცნობილია როგორც დასავლეთის კავშირი. მოლაპარაკებები უფრო ფართო სამხედრო ალიანსის შესახებ, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკის ჩათვლით, იმავე თვეში დაიწყო შეერთებულ შტატებში, სადაც მათი საგარეო პოლიტიკა ტრუმენის დოქტრინის მიხედვით ხელს უწყობდა საერთაშორისო სოლიდარობას კომუნისტური აგრესიისადმი მიჩნეული ქმედებების წინააღმდეგ, როგორიცაა 1948 წლის თებერვლის სახელმწიფო გადატრიალება ჩეხოსლოვაკიაში. ამ მოლაპარაკებების შედეგად, 1949 წლის 4 აპრილს დასავლეთ კავშირის წევრმა სახელმწიფოებმა და შეერთებულმა შტატებმა, კანადამ, პორტუგალიამ, იტალიამ, ნორვეგიამ, დანიამ და ისლანდიამ ხელი მოაწერეს ჩრდილოატლანტიკურ ხელშეკრულებას. კანადელი დიპლომატი ლესტერ ბ. პირსონი იყო ხელშეკრულების მთავარი ავტორი და შემქმნელი.  გრძელი მართკუთხა ოთახი თითოეულ მხარეს მჯდომი პირების მრავალრიცხოვანი რიგებით და შორეულ ბოლოს დაკიდებული დროშებით. დასავლეთ გერმანია ნატოში 1955 წელს გაწევრიანდა, რამაც ცივი ომის დროს ვარშავის პაქტის ჩამოყალიბება გამოიწვია. ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულება დიდწილად უმოქმედოდ იყო, სანამ კორეის ომმა არ დაიწყო ნატოს შექმნა, რათა ის ინტეგრირებული სამხედრო სტრუქტურით განეხორციელებინა. ეს მოიცავდა უმაღლესი შტაბის მოკავშირე ძალების ევროპის (SHAPE) ჩამოყალიბებას 1951 წელს, რომელმაც მიიღო დასავლეთის კავშირის სამხედრო სტრუქტურები და გეგმები, მათ შორის მათი შეთანხმებები აღჭურვილობის სტანდარტიზაციის შესახებ და შეთანხმებები ევროპის ქვეყნებში უცხოური სამხედრო ძალების განთავსების შესახებ. 1952 წელს ნატოს გენერალური მდივნის პოსტი დაარსდა, როგორც ორგანიზაციის მთავარი სამოქალაქო პირი. ამ წელს ასევე ჩატარდა ნატოს პირველი მნიშვნელოვანი საზღვაო წვრთნები, წვრთნა Mainbrace და ორგანიზაციაში საბერძნეთისა და თურქეთის გაწევრიანება. ლონდონისა და პარიზის კონფერენციების შემდეგ დასავლეთ გერმანიას სამხედრო გადაიარაღების უფლება მიეცა, რადგან ისინი 1955 წლის მაისში შეუერთდნენ ნატო-ს, რაც თავის მხრივ მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო საბჭოთა დომინირებული ვარშავის პაქტის შექმნაში, რომელიც განსაზღვრავდა ცივი ომის ორ მოწინააღმდეგე მხარეს.  ბერლინის კედლის აშენებამ 1961 წელს ცივი ომის დაძაბულობის სიმაღლე დაასახელა, როდესაც ევროპაში 400,000 ამერიკელი ჯარისკაცი იყო განლაგებული. ეჭვები ევროპული სახელმწიფოებისა და შეერთებული შტატების ურთიერთობების სიმტკიცის შესახებ, ეჭვები ნატოს თავდაცვის სანდოობის შესახებ სავარაუდო საბჭოთა ინვაზიის წინააღმდეგ - ეჭვები, რამაც გამოიწვია დამოუკიდებელი ფრანგული ბირთვული შემაკავებელი ძალის განვითარება და 1966 წელს საფრანგეთის გასვლა ნატოს სამხედრო სტრუქტურიდან. 1982 წელს ალიანსს ახალი დემოკრატიული ესპანეთი შეუერთდა.  1989 წლის რევოლუციებმა ევროპაში გამოიწვია ნატოს მიზნის, ბუნების, ამოცანებისა და კონტინენტზე ფოკუსირების სტრატეგიული გადაფასება. 1990 წლის ოქტომბერში აღმოსავლეთ გერმანია გახდა გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის და ალიანსის ნაწილი, ხოლო 1990 წლის ნოემბერში ალიანსმა ხელი მოაწერა პარიზში საბჭოთა კავშირთან შეთანხმებას ევროპაში ჩვეულებრივი შეიარაღებული ძალების შესახებ (CFE). 1991 წლის თებერვალში ვარშავის პაქტის დაშლის შემდეგ და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, რომელიც ნატო-ს დე ფაქტო მთავარ მოწინააღმდეგეებს მოაშორა, კონტინენტის მასშტაბით სამხედრო შემცირება განხორციელდა. ამან დაიწყო ევროპაში სამხედრო ხარჯებისა და აღჭურვილობის შემცირება. CFE-ს ხელშეკრულება ხელმომწერებს საშუალებას აძლევდა მოეხსნათ 52 000 ცალი ჩვეულებრივი შეიარაღება მომდევნო თექვსმეტი წლის განმავლობაში და ნატო-ს ევროპელი წევრების მიერ სამხედრო ხარჯების შემცირება 28 პროცენტით 1990 წლიდან 2015 წლამდე. 1990 წელს რამდენიმე დასავლელი ლიდერი მიხეილ გორბაჩოვს დაარწმუნა, რომ ნატო უფრო აღმოსავლეთით არ გაფართოვდებოდა, როგორც ეს კერძო საუბრების მემორანდუმებმა გამოავლინა. თუმცა, საბოლოო ტექსტი ხელშეკრულების საბოლოო დარეგულირების შესახებ გერმანიასთან დაკავშირებით, რომელიც იმავე წლის ბოლოს გაფორმდა, არ შეიცავდა აღმოსავლეთის მიმართულებით გაფართოების საკითხს.  ორი მაღალი ბეტონის მონაკვეთი კედლის ბალახის ბალახის წინ, ბრტყელი შენობის წინ ლურჯი მინის ფანჯრებით. ბერლინის კედლის დაცემა 1989 წელს ნატო-ს როლში გარდამტეხი იყო. კედლის ეს მონაკვეთი ახლა ნატო-ს შტაბ-ბინის გარეთაა გამოფენილი. 1990-იან წლებში, ორგანიზაციამ გააფართოვა თავისი საქმიანობა პოლიტიკურ და ჰუმანიტარულ სიტუაციებში, რომლებიც ადრე არ იყო ნატოს საზრუნავი. იუგოსლავიის დაშლის დროს, ორგანიზაციამ თავისი პირველი სამხედრო ინტერვენციები ჩაატარა ბოსნიაში 1992-1995 წლებში და მოგვიანებით იუგოსლავიაში 1999 წელს. ამ კონფლიქტებმა გამოიწვია ცივი ომის შემდგომი სამხედრო რესტრუქტურიზაცია. ნატოს სამხედრო სტრუქტურა შემცირდა და რეორგანიზებული იქნა, ახალი ძალებით, როგორიცაა ევროპის სწრაფი რეაგირების კორპუსი.  პოლიტიკური თვალსაზრისით, ორგანიზაცია ცდილობდა გაეუმჯობესებინა ურთიერთობები ახლად ავტონომიურ ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოებთან. ცივი ომის შემდგომ პერიოდში შეიქმნა ნატოსა და მის მეზობლებს შორის რეგიონული თანამშრომლობის დიპლომატიური ფორუმები, მათ შორის პარტნიორობა მშვიდობისთვის და ხმელთაშუა ზღვის დიალოგის ინიციატივა 1994 წელს, ევროატლანტიკური პარტნიორობის საბჭო 1997 წელს და ნატო-რუსეთის მუდმივი ერთობლივი საბჭო 1998 წელს. 1999 წლის ვაშინგტონის სამიტზე, უნგრეთი, პოლონეთი და ჩეხეთი ოფიციალურად შეუერთდნენ ნატო-ს. ორგანიზაციამ ასევე გამოაქვეყნა წევრობის ახალი სახელმძღვანელო მითითებები ინდივიდუალური "წევრობის სამოქმედო გეგმებით". ეს გეგმები განსაზღვრავდა ალიანსის ახალი წევრების დამატებას. 2007 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტის ნიკოლა სარკოზის არჩევის შედეგად მოხდა საფრანგეთის სამხედრო პოზიციის მნიშვნელოვანი რეფორმა, რომელიც 2009 წლის 4 აპრილს სრულუფლებიან წევრობაზე დაბრუნებით დასრულდა. ეს ასევე მოიცავდა საფრანგეთის ნატოს სამხედრო სარდლობის სტრუქტურაში დაბრუნებას, დამოუკიდებელი ბირთვული შემაკავებელი ძალის შენარჩუნებისას.  ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების მე-5 მუხლი, რომელიც მოითხოვს წევრ ქვეყნებს, დაეხმარონ ნებისმიერ წევრ სახელმწიფოს, რომელიც შეიარაღებული თავდასხმის მსხვერპლია, პირველად და მხოლოდ 11 სექტემბრის თავდასხმების შემდეგ გამოიყენეს, რის შემდეგაც ავღანეთში ნატოს ხელმძღვანელობით ISAF- ის ქვედანაყოფები განთავსდნენ. მას შემდეგ ორგანიზაციამ განახორციელა დამატებითი როლების მთელი რიგი, მათ შორის, ტრენერების გაგზავნა ერაყში, დახმარება მეკობრეობის წინააღმდეგ ოპერაციებში და 2011 წელს გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციის 1973 შესაბამისად, ლიბიის ზემოთ აკრძალული ზონის ამოქმედება.  რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიამ გამოიწვია ნატოს ყველა წევრის მკაცრი დაგმობა და იყო ერთ-ერთი შვიდი შემთხვევა, როდესაც მე-4 მუხლი, რომელიც მოითხოვს ნატოს წევრთა შორის კონსულტაციებს, გამოყენებულ იქნა. წინა პერიოდები მოიცავდა ერაყის ომს და სირიის სამოქალაქო ომს. 2014 წელს უელსის სამიტის დროს, ნატო-ს წევრი ქვეყნების ლიდერებმა პირველად მიიღეს ოფიციალური ვალდებულება, რომ 2024 წლისთვის თავდაცვაზე მათი მთლიანი შიდა პროდუქტის მინიმუმ ორი პროცენტის ეკვივალენტი დახარჯონ, რაც აქამდე მხოლოდ არაფორმალური სახელმძღვანელო იყო. 2016 წლის ვარშავის სამიტზე, ნატო-ს ქვეყნები შეთანხმდნენ ნატო-ს გაძლიერებული წინამდებარე ყოფნის შექმნაზე, რომელმაც ესტონეთში, ლატვიაში, ლიეტუვაში და პოლონეთში ოთხი მრავალეროვნული ბატალიონის ზომის საბრძოლო ჯგუფი განათავსა. 2022 წელს რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის წინ და მის დროს, ნატოს რამდენიმე ქვეყანამ გააგზავნა სახმელეთო ჯარები, სამხედრო ხომალდები და საბრძოლო თვითმფრინავები ალიანსის აღმოსავლეთ ფლანგის გასაძლიერებლად. მრავალმა ქვეყანამ კვლავ მოიწვია მე-4 მუხლი. 2022 წლის მარტში ნატო-ს ლიდერები შეხვდნენ ბრიუსელში საგანგებო სამიტზე, რომელშიც ასევე მონაწილეობდნენ შვიდეულის და ევროკავშირის ლიდერები. ნატო-ს წევრი სახელმწიფოები შეთანხმდნენ ოთხი დამატებითი საბრძოლო ჯგუფის შექმნაზე ბულგარეთში, უნგრეთში, რუმინეთსა და სლოვაკეთში, ხოლო ნატო-ს რეაგირების ძალის ელემენტები გააქტიურდა პირველად ნატო-ს ისტორიაში.  2022 წლის ივნისის მონაცემებით, ნატო-მ განლაგებული ჰქონდა 40,000 ჯარისკაცი აღმოსავლეთ ფლანგზე, რომლის სიგრძე 2500 კილომეტრია, რუსეთის აგრესიის თავიდან ასაცილებლად. ამ რიცხვის ნახევარზე მეტი განთავსებულია ბულგარეთში, რუმინეთში, უნგრეთში, სლოვაკეთსა და პოლონეთში, რომელ ხუთ ქვეყანასაც გააჩნია ნატო-ს ყოფილი ძალების 259 000 ჯარისკაცი. ბულგარეთის საჰაერო ძალების შესავსებად, ესპანეთმა გაგზავნა Eurofighter Typhoons, ნიდერლანდებმა გაგზავნა რვა F-35 თავდამსხმელი თვითმფრინავი და დამატებითი ფრანგული და ამერიკული თავდამსხმელი თვითმფრინავები მალე ჩამოვა.  ნატო სარგებლობს საზოგადოების მხარდაჭერით მის წევრ ქვეყნებში.
ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაცია (NATO, ფრანგ. Organisation du traité de l'Atlantique nord), ან ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი, ატლანტიკური ალიანსი, დასავლური ალიანსი, არის სამხედრო ალიანსი. ის შეიქმნა ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულებით 1949 წელს და მას ხელი მოეწერა ვაშინგტონში, აშშ-ში, 1949 წლის 4 აპრილს. მისი წევრები 1949 წელს იყვნენ: აშშ, ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი, საფრანგეთი, გაერთიანებული სამეფო, კანადა, პორტუგალია, იტალია, ნორვეგია, დანია და ისლანდია. 1952 წლის 18 თებერვალს საბერძნეთი და თურქეთიც შეუერთდნენ.  როდესაც დასავლეთ გერმანია შეუერთდა ორგანიზაციას 1955 წლის 9 მაისს, ეს იყო აღწერილი, როგორც "გადამწყვეტი გარდატეხა ჩვენი კონტინენტის ისტორიაში" ჰალვარდ ლანგის მიერ, იმ დროის ნორვეგიის საგარეო საქმეთა მინისტრი. შედეგად იყო ვარშავის პაქტი, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1955 წლის 14 მაისს საბჭოთა კავშირმა და მისმა სატელიტმა სახელმწიფოებმა ნატო-ს საპასუხოდ.  1999 წელს, ცივი ომის დასრულების შემდეგ, სამი ყოფილი კომუნისტური ქვეყანა, უნგრეთი, ჩეხეთი და პოლონეთი შეუერთდა ნატოს. 2004 წლის 29 მარტს ნატო-ს კიდევ შვიდი ჩრდილოეთ ევროპული და აღმოსავლეთ ევროპული ქვეყანა შეუერთდა: ესტონეთი, ლატვია და ლიტვა, ასევე სლოვენია, სლოვაკეთი, ბულგარეთი და რუმინეთი.  2008 წლის 3 აპრილს ხორვატიამ და ალბანეთმა მიიღეს ნატო-ს წევრობის მოწვევა. მაკედონიის რესპუბლიკამ მიიღო ერთადერთი პირობითი მოწვევა, რადგან მას ვეტო დაადო საბერძნეთმა საბერძნეთთან სახელწოდების დავის გამო.  მონტენეგრო 2017 წლის 5 ივნისს შეუერთდა. კონფლიქტის დასასრულებლად სახელის შეცვლის შემდეგ, ჩრდილოეთ მაკედონია 2020 წლის 27 მარტს შეუერთდა ნატო-ს და გახდა მისი 30-ე წევრი. ირლანდია ოფიციალურად შეუერთდა ნატოს 2020 წლის 8 სექტემბერს დამკვირვებლის სტატუსით.  2023 წლის აპრილში ფინეთი შეუერთდა ნატო-ს.