آشاغیداکی یازیلارا اساسلاناراق، ایلک جامد حالتینده اولان قورالین و اونون ایشلنمه سینی شرح ائدین.
Context:الکتریک حاقیندا هئچ بیر معلوماتین اولماسیندان چوخ اؤنجه، اینسانلار الکتریک بالیغیندان گلن شوک لردن خبردار اولموشدولار. میلاددان اؤنجه ۲۷۵۰-جی ایلدن باشلایان قدیم مصری متونلاریندا بو بالیقلار "نیلین گورولتوچیسی" آدلانیر و اونلاری بوتون باشقا بالیقلارین "حامیسی" کیمی شرح ائدیرلر. ایللر سونرا قدیم یونان، روم و عرب طبیعیاتچیلاری و حکیملری طرفیندن یئنی دن الکتریک بالیغیندان خبر وئریلیب. قدیم یازیچیلارین بیر چوخو، مثلاً بؤیوک پلینیوس و اسکریبونیوس لارقوس، الکتریک شاکلاری نین الکتریک کیتفیش و الکتریک شفق لری طرفیندن وئریلن ساوونما تأثیرینی تصدیق ائدیبلر و بئله بیلیردیلر کی، بو شاکلار الکتریک آپاران اشیالارین یانیندا گئده بیلر. گئت و باش آغریسی کیمی خسته لره، گوجلو ضربه نین شفا وئرمه سی اومیدی ایله، الکتریک بالیقلارینا توخونماق ایسته ییردیلر. مدیترانین اطرافین داکی قدیم کولتورلر بیلدیردیلر کی، بعضی اشیالارا، مثلاً آمبردن تیکه لر، پشیله نین توکو ایله سورتولوب، توکلر کیمی ایشیقلی اشیالاری چکمک اولاردی. میلتوسلی تالیس 600-جو ایلده ایستاتیک الکتریک ایله باغلی بیر سیرا گؤروشلر ائدیب و بو گؤروشلرین نتیجه سینده اینانیردی کی، فرکانس، ماگنتیت کیمی مینراللاردان فرقلی اولاراق، آمبری مگنتلی ائدیر، او دا فرکانس ائتمه یه احتیاجی یوخدور. تالس، مئگنتلیک اثرین سببین دن گئری چکینمه یه اینانماسیندا حاقلی دئییلدی، آنجاق سونرالار علم مئگنتلیک و الکتریک آراسیندا بیر باغلی لیق ثابت ائده جکدی. بیر موناقیشه لی نظریه یه گؤره، پارتلی لارین ۱۹۳۶-جی ایلده گالوانیک سیلینه بنزه ین بغداد باتریاسی نین کشفینه اساسلاناراق، الکتروپوینت ایله باغلی بیلگیلری اولمالیدیر، گرچی بو اثرین طبیعتده الکتریک اولماسی معلوم دئییل. الکتریک، مین ایللر عرضین ده، ۱۶۰۰-جی ایلده، اینگیلیسلی بیلیم اینسانی ویلیام گیلبرتین، الکتریک و مگنئتسمین دقت لی بیر آراشدیرماسیندا، الکتریک و مگنئتسمین فرقلی بیر اثرینی، آمبرده یئرلشدیریلن ایستاتیک الکتریکدن آییراراق، "دی مگنئت" یازدیغینا قدر، اینگیلیس لی بیر بیلیم اینسانی ویلیام گیلبرتین، الکتریک و مگنئتسمین دقیق بیر آراشدیرماسیندا، الکتریک و مگنئتسمین فرقلی بیر اثرینی، مین ایللر عرضین ده، آمبرده یئرلشدیریلن ایستاتیک الکتریکدن آییراراق، آز قالاجاقدی. او، یئنی لاتینجه electricus کلمه سینی ("آمبر" و یا "آمبر کیمی"، elektron، یونانیجا "آمبر" کلمه سی) یاراتدی کی، اوْنلارین اوْلدوقدان سوْنرا کیچیک اشیالاری چکمه سی خاصیتینه اشاره ائتسین. بو ایش بیرلیگی "الیکتریک" و "الیکتریکیت" اینگیلیسجه سؤزجوکلرینه سبب اولدو کی، ایلک دفعه توماس براون-ون ۱۶۴۶-جی ایلده چاپ ائدیلن "پسئودودوکسیا اپیدمیکا" آدلی کتابیندا یئر آلیب. ۱۷-جی و ۱۸-جی عصرین اوّللرین ده اوتو فون قیرئک، روبرت بویل، استیون قری و سی اف دو فای طرفیندن داها آرتیق ایشلر آپاریلدی. ۱۸-جی عصرین سونلاریندا، بئنجامین فرانکلین، الکتریک ایله باغلی گئنیش آراشدیرمالار آپاردی و اؤز ایشلرینی تامین ائتمک اوچون مال-مولکونو ساتدی. 1752 اینجی ایلین ژوئن آییندا، او، بیر فلزی آچارین، سوْنراکی بیر قارتالین آلتینا باغلادیغی و قارتالین، طوفان تهدیدی ایله گؤیده اوچدوغو بیلدیریلیر. کلیددن الینین آرخاسینا قاییدیلان بیر سیرا چیراقلار، ائلدیریمین دوغرودان دا طبیعتده الکتریک اولدوغونو گؤستردی. او، لئیدن قابی نین گؤزه ل پارادوکسلو رفتارینی، چوخلو ساییندا الکتریک شحنه سی نین، مثبت و منفی شحنه لردن عبارت الکتریک شحنه سی نین ذخیره ائدیلمه سی اوچون بیر وسیله کیمی ایضاح ائتدی. ۱۷۷۵-جی ایلده هیو ویلیامسون شاهلیق توپلومونا الکتریک ایگلی طرفیندن وئریلن شوک لارلا باغلی بیر سیرا تجروبه لری بیلدیردی؛ همین ایلده جراح و آناتومیست جان هانتر بالیقین الکتریک اورقانلاری نین قورولوشونو شرح ائتدی. ۱۷۹۱-جی ایلده، لوییجی گالوانی بیو الکترومغناطیس کشفینی یاییملاییب، الکتریکین نورونلارین سیگناللاری عضله لره یوللادیغی واسطه اولدوغونو گؤستریر. آلساندرو وولتا'نین ۱۸۰۰-جی ایلده، زینک و بورونق لیک لرین چئوریلمه سیندن یارادیلمیش باتریی، ساینسچی لره، اوّللر ایستیفاده ائدیلن الکتروستاتیک ماشینلاردان داها اعتمادی وار اولان بیر الکتریک انرژی منبع سی وئردی. الکترومغناطیسیتین، الکتریک و مغناطیسیت فینومئنلرین بیرلیگی نین تانینماسی هانس کریستین اورستد و آندره-ماری آمپئر طرفیندن ۱۸۱۹-۱۸۲۰-جی ایللرده قبول ائدیلمیشدیر. مایکل فارادی ۱۸۲۱-جی ایلده الکتریک موتورونو، و جورج اوم ۱۸۲۷-جی ایلده الکتریک مداری ریاضی تحلیل ائتدی. الکتریک و مگنتیزم (و ایشیق) ، جیمز کلرک ماکسول طرفیندن، اؤزللیکله ۱۸۶۱ و ۱۸۶۲-جی ایللرین ده "فزیک خطلری اوزره" اثرین ده قطعی بیر شکیلده باغلانیب. 19-جو عصرین ایلک ایللرینده الکتریک علمین ده تئزلیکله گلیشدیریلسه ده، 19-جو عصرین سونلاریندا الکتریک انجینئرلیگینده ان بؤیوک گلیشدیریلمیشدیر. الکساندر گراهام بل، اوتو بلاتی، توماس ادیسون، گالیله فراریس، اولیور هیویساید، آنیوس یدلیک، ویلیام تامسون، بیرینجی بارون کلوین، چارلز آلجرنون پارسونز، ورنر فون سیمنز، جوزف سوان، رژینالد فسینندن، نیکولا تسلا و جورج وستینگهاوس کیمی اینسانلار واسطه سیله، الکتریک علمی کنجکاو لیقدان مدرن حیاتین اساس آلتینا چئوریلدی. ۱۸۸۷-جی ایلده، هاینریش هرتز، اولترا وایولت ایشیق ایله ایشیقلانان الکترودلرین الکتریک چیچکلرین داها آسان یارانماسینی کشف ائتدی. ۱۹۰۵-جی ایلده، آلبرت انیشتین، فوتو الکتریک اثرین تجروبه لری نین نتیجه سی اولاراق، الکترونلاری انرژیله ین، آچیق کوانتالیزاسیون بسته لرینده آپاردیغی ایشیق انرژیسی نتیجه سینده اولدوغو مقاله سی نشر ائتدی. بو کشف کوانتوم انقلابینا سبب اولدو. انیشتین، 1921-جی ایلده "فوتو الکتریک اثرینین قانونونو کشف ائتدیگی اوچون" فیزیک نوبل جایزه سی آلدی. فوتو الکتریک اثری گونش پانل لرینده تاپیلان فوتو سیللر ده ایشله نیلیر. بیرینجی جامد حالتی آلینماسی "قطه موسکولونون آشکاراتچیسی" ایدی. ایلک دفعه ۱۹۰۰-جی ایلده رادیو آلینماسیندا ایشله نیلمیشدیر. بیر سیم کیمی بیر سیم، بیر جامد کریستاللا (مثلاً ژرمنیوم کریستاللا) یاخینلاشدیریلیر کی، بیر رادیو سیگنالینی تماس یئری اثرینه گؤره آنلایسین. بیر جامد حالتینده، ایستیقلال، خاصیتله اونو دَییشدیرمک و گوجلندیرمک اوچون دوزولموش جامد عنصرلر و ترکیب لرله محدودلاشیر. جریانین آخینماسی ایکی شکیلده آنلانیر: منفی شحن لی الکترونلار و مثبت شحن لی الکترون قیسمتلری کیمی. بو شحنلر و چئوره لر کوانتوم فیزیکینه باغلی آنلانیر. تئکنیک ماتئریالی چوخ واخت کریستالین یاریم هادی دیر. سولید-حالت الکترونیک ترانزیستور تکنولوژیسی نین اورتایا چیخماسی ایله اؤزونه یئتیشدی. ایلک ایشله ین ترانزیستور، بیر جرمنوم اساسلی نقطه ایله تماس لی ترانزیستور، ۱۹۴۷-جی ایلده جان باردین و والتر هاوزر براتین طرفیندن بیل آزمایشگاهینده اختراع ائدیلدی، اوندان سونرا ۱۹۴۸-جی ایلده بیپولار بیرلیک لی ترانزیستور یارادیلدی.
بیرینجی جامد حالتی آلینماسی "قطن موسکولونون آشکاراتچیسی" ایدی. ایلک دفعه ۱۹۰۰-جی ایلده رادیو آلینماسیندا ایستیفاده ائدیلمیشدیر. بیر سیم کیمی بیر سیم، بیر جامد کریستاللا (مثلاً ژرمنیوم کریستاللا) یاخینلاشدیریلیر کی، بیر رادیو سیگنالینی تماس یئری اثرینه گؤره آنلایسین.