Коронавирусқа қарсы шаралар қоғамға пайдалы ма, жоқ па, туралы эссе жазу
COVID-19 пандемиясының екі жылға жуық уақытқа созылған және тағы бір карантиннен кейін Нидерландының көптеген тұрғындары тыныштанбайды және шектеулерден шаршады. Rijksoverheid мәліметтері бойынша, 28 қаңтарда Нидерландыда рекордтық 74,000 жағдай расталды, тек он коронавирусқа байланысты ЖЗҚ-ға жатқызылғандар немесе қайтыс болғандар (<unk>Инфекциялар- расталған жағдайлар<unk>, 2022). Осыдан кейін: үкімет бұл шараларды жалғастыра бере ме, жоқ па, деген сұрақ туындайды. Жауабын табу үшін алдымен вирусты және оның қалай таралатынын түсіну керек, содан кейін саяси, этикалық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан талқылауды қарастыру керек. COVID-19 ауруын тудыратын SARS-CoV-2 вирусының алғашқы тіркелген жағдайы 2019 жылдың 31 желтоқсанында ("Коронавирус ауруы", 2022) болды және ол бүкіл әлем бойынша саяси тұрақсыздықтың тізбекті реакциясын бастады. Қытайда эпидемия ретінде басталған ауру бірнеше айдың ішінде әлемнің барлық елдеріне тарады. Соңғы 20 жыл ішінде көптеген елдер SARS сияқты COVID-19-ға байланысты вирустардан зардап шекті. Бұрынғы тәжірибеге сүйене отырып, олар дереу тиісті шаралар қабылдады. Мысалы, Қытайда пандемия басталғаннан бері 110 000-нан астам жағдай болған жоқ, оның халқының саны 1,5 миллиардқа жуық болса да (Worldometer, 2022). Дегенмен, Түркия сияқты саяси тұрақсыз елге дайындық нашар болды және 85 миллион халқы бар болса да, 12 миллионнан астам жағдайдан зардап шекті. Вирус ауа арқылы өте тез таралады. Егер адам жұқтырған адамға жақын болса, онда оның аузынан шыққан ауасы вирусты алып жүреді және оны сау адамдар жұқтыра алады. Масканы киіп, қашықтықты сақтау жұқтырған адамдардың вирусты дені сау адамдардың маңайына таратпауына көмектеседі. Алайда, бұл шараларды қолданбаған елдерде шамадан тыс өлім-жітімнің саны едәуір өсті. Жаңа omicron варианты 30 мутациясының арқасында бастапқы штаммнан кем дегенде 20 есе жылдам таралатыны дәлелденіп отыр (Grossman and Stahel, 2022). Бақытымызға орай, бұл ауру өте қауіпті емес, өйткені ол өкпе тіндеріне алғашқы кезеңінде шабуыл жасамайды (Zimmer and Ghorayshi, 2021). Сондай-ақ, адам коронавирустық шектеулерді этикалық тұрғыдан талдауға болады: коронавирустық шараларды азайту керек пе, тіпті бұл көп адамның өмірін қауіпке ұшыратуы мүмкін болса да? 2021 жылдың 28 қаңтарынан бастап коронавирустың өлім-жітім көрсеткіші 0,51%. Бұл басқа респираторлық вирустармен салыстырғанда салыстырмалы түрде жоғары, мысалы, тұмау вирусының өлім-жітімі 0, 01% -ды құрайды. COVID-19 диабет, семіздік немесе аутоиммундық аурулар сияқты негізгі денсаулық жағдайы бар адамдар сияқты осал топтарға барабар әсер етпейді. Бұл, әсіресе, қарт адамдарға қатысты, себебі олардың денсаулығы нашарлайды, сондай-ақ иммундық жүйелері қартая бастайды. Коронавирус жоғарғы тыныс алу жолдарын, оның ішінде өкпені де жұқтырады. Ол жасушаларға еніп, вирустың көшірмелерін жасауға бұйрық береді. Содан соң жасуша жарылып, вирустың жаңа көшірмелерін басқа жасушаларға жібереді. Ақыр соңында, егер иммундық жауап тиімді болмаса, науқас өкпе зақымдануына байланысты, әсіресе Омикрон түрінен бұрын COVID-19 штаммымен қаза табады. Жабылу кезінде адамдармен қарым-қатынас барынша аз болады, бұл вирустың таралуын баяулатады. Алайда, әлеуметтік қарым-қатынасты болдырмаудың өзі де апатты әсерлерге әкеледі. Мысалы, карантин кезінде 2,5 миллионнан астам бала оқудан артта қалу қаупі бар еді (<unk>Jongeren<unk> 2021') ("Білім және COVID-19", 2022). Сонымен қатар, OSF Healthcare мәліметтері бойынша, "Жас қыздар арасында өзін-өзі өлтіруге әрекеттенгеніне күдікпен жедел жәрдем бөлімшесіне апта сайынғы орташа сапарлар өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 50%-дан астамға өсті" (OSF Health Care, 2021). Осылайша, көбірек өмір қауіпке ұшыраса да, қауіп тобына жататын адамдар үшін қосымша шаралар қолдану арқылы қоғамды қауіпсіз түрде қайта ашуға және жастардың өз-өзіне қол жұмсаулары мен оқу қабілеттерінің бұзылуын болдырмауға болады. Оның үстіне, вакциналар ұлпаларға үлкен зақым келтірудің алдын алады. Қоғамдық тұрғыдан алғанда, коронавирус <unk>жапсарлас мәселе<unk> болып табылады, бұл кейбір адамдарды вакцинадан бас тартуға итермелейді. Көптеген азаматтар вакцинаның салдарын түсіне алмай вакцинадан бас тартады. Вакцинаның екі түрі бар: мРНК және вирустық вектор. mRNA COVID-19 вакцинасы жалпы жұртшылыққа қолданылатын алғашқы mRNA вакцинасы болды. mRNA вакциналарының ішінде RNA липидтері бар, олар RNA-ның жасушаға кіруіне көмектеседі. Рибосомалар РНҚ-ны оқып, жасушаларға SARS-CoV-2 секілді тік белоктарды жасауға нұсқау береді. Осыдан кейін ағза коронавирустық протеиндердің басқыншы екенін мойындайды және оларды жою үшін антидене жасайды. Салыстырмалы түрде, вирустық векторлы вакциналар вирустың зиянсыз көшірмесін дәл сол тік белок ДНК-мен енгізеді, иммундық жүйе оған шабуыл жасап, есте сақтайды. Вакцинаның екі түрі үшін де B жадының жасушалары, егер адам болашақта нақты вирусқа ұшыраса, антиденелерді жасауды жалғастырады. Доктор Стахельдің айтуынша, "Омикрон өте көп мутацияланған, сондықтан оны танитын вакцинаның антиденелері жағынан афинитеті төмен, сондықтан жауап - бустерлік укол, өйткені сіз иммундық жауаптың мөлшерімен вирусты толықтай сәйкес келмеген жағдайда да басып тастайсыз" (Гросман және Стахель, 2022). Осылайша, алғашқы вакцина дозалары және жақында қосымша дозалар инфекциялардың алдын алуда маңызды рөл атқарады, бірақ одан да маңыздысы, ауыр аурулар мен өлім-жітімнің ықтималдығын азайтуда. Алайда жаңа зерттеулер тиімді иммунитет алты ай ішінде жоғалып кетуі мүмкін екенін көрсетті, сондықтан гриппке ұқсас жыл сайынғы дозаларды алу қажет (Даклефф). 18 жастан асқан халықтың 13,6%-ы, ең алдымен, үкіметке деген сенімсіздікке байланысты вакцинадан бас тартады (Вакцинация COVID-19 вакцинациясы, 2022). Бұл топтық иммунитеттің әсерін шектейді, егер жеткілікті адамдар вакцинацияланса, вирустың таралуы тоқтатылады, өйткені барлық мақсатты адамдар иммунды болады. Соңында, карантиннің экономикалық салдарын қарастыру керек. Атап айтқанда, туристік индустрияда жұмыс істейтіндер үшін жұмыссыздық деңгейі өте жоғары болды. Мысалы, Дүниежүзілік экономикалық форумның мәліметі бойынша, 2020 жылы 114 миллион адам жұмыс орнын жоғалтты (Richter, 2021). Сонымен қатар, бүкіл әлем бойынша карантиндер еңбек кірісін 3,2 триллион евроға дейін төмендетті. Экономиканың құлдырауына қарамастан, адам өміріне қауіп төніп тұрғанын ескеру керек. NPR-ге сәйкес, егер жеткіліксіз шаралар қолданылса, Қытайда аурулардың саны шамамен 488 есе көп болар еді, осылайша миллиондаған адамның өмірін сақтап қалар еді (Beaubien, 2020). Қорытындылай келе, COVID-19-ды саяси, этикалық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан қарастыра отырып, мен вирустың кейбір топтарға өте жұқпалы және өлімге әкелетіндігіне қарамастан, бұғаттаулар тек уақытша шешім болып табылады деген қорытындыға келдім. Қорық қоғамға тек өлім-жітім деңгейі жоғарылай бастағаннан кейін ғана пайдалы. Сондықтан да елдер ертерек шара қолданса, вирустың таралуын шектей алады. Мысалы, маска киюді тиімді шара ретінде қарастыруға алты ай уақыт кетті. Алғашқы карантинде көрініп тұрғандай, ондаған мың адам жұмыс орнын жоғалтты және 2,5 миллионнан астам бала Нидерландыда қашықтықтан білім алуға мәжбүр болды ("Jongeren", 2021). Осылайша, уақтылы шаралар қабылдап, алдын ала дайындалудың арқасында карантинге түсудің қажеті жоқ. Алайда, егер өлім-жітімдер тым көп бола бастаса, онда тиісті мөлшерде коронавирус шараларын қолдану керек.