Laburbildu NATOren historia
Context:Frantziak eta Erresuma Batuak 1947ko martxoaren 4an sinatu zuten Dunkerketako ituna, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz eta Gerra Hotzaren hasieran, Aliantza eta Elkarrekiko Laguntza itun gisa, Alemaniaren edo Sobietar Batasunaren eraso posibleen kasuan. 1948ko martxoan, aliantza hori Bruselako Itunean zabaldu zen Beneluxeko herrialdeak sartzeko, Bruselako Itunaren Erakundea osatuz, mendebaldeko Batasuna izenarekin ezaguna. Ipar Amerika barne har zezakeen aliantza militar zabalago baterako elkarrizketak hilabete hartan hasi ziren Estatu Batuetan ere, non Truman Doktrinaren araberako kanpo politika nazioarteko elkartasuna sustatzen zuen komunisten eraso gisa ikusten zituzten ekintzen aurka, hala nola 1948ko otsaileko estatu kolpea Txekoslovakian. Elkarrizketa horien ondorioz, 1949ko apirilaren 4an Ipar Atlantikoko Ituna sinatu zuten Mendebaldeko Batasuneko estatu kideek eta Estatu Batuek, Kanadak, Portugalek, Italiak, Norvegiak, Danimarkak eta Islandiak. Lester B. Pearson diplomatiko kanadiarra izan zen itunaren egile eta idazle nagusia.  Gela luzea eta angeluzuzena, bi aldeetan eserita dauden pertsonen ilarak dituena, eta muturrean zintzilik dauden banderak. Mendebaldeko Alemaniak 1955ean NATOrekin bat egin zuen, eta horrek Gerra Hotzean Varsoviako Ituna sortu zuen. Ipar Atlantikoaren ituna funtsean lo zegoen Koreako gerrak hasi arte, NATOren sorrera ekarriz, egitura militar integratu batekin gauzatzeko. Horren artean, 1951n Europako Aliatuen Estatu Nagusien (SHAPE) Kuartel Nagusiaren sorrera izan zen, eta horrek Western Union-en egitura eta plan militar asko hartu zituen, ekipamenduaren normalizazioari buruzko akordioak eta atzerriko indar militarrak Europako herrialdeetan kokatzeko akordioak barne. 1952an, NATOko idazkari nagusiaren kargua ezarri zen erakundearen funtzionario zibil nagusi gisa. Urte horretan, NATOren itsas ariketarik garrantzitsuenak ere egin ziren, Mainbrace ariketa eta Grezia eta Turkiaren erakundean sartzea. Londreseko eta Pariseko konferentzien ondoren, Mendebaldeko Alemaniari militarki berarmatzeko baimena eman zitzaion, 1955eko maiatzean NATOrekin bat egin zutenez, eta horrek, bere aldetik, Sobietar Batasunak menderatutako Varsoviako Ituna sortzeko faktore garrantzitsua izan zen, Gerra Hotzaren bi aldeak zehaztuz.  1961ean Berlineko Harresia eraikitzeak Gerra Hotzaren tentsioen gailurra markatu zuen, 400.000 soldadu estatubatuar Europan egon baitziren. Europako estatuen eta Estatu Batuen arteko harremanaren sendotasunaren inguruko zalantzak gora eta behera joan ziren, baita NATOren defentsaren sinesgarritasunaren inguruko zalantzak ere, etorkizuneko inbasio sobietarraren aurka. zalantzak, Frantziako disuasio nuklearraren garapena eta 1966an Frantziaren erretiratzea ekarri zutenak. 1982an, Espainia demokratiko berriak aliantzan sartu zen.  1989ko Europako iraultzek NATOren helburuaren, izaeraren, zereginaren eta kontinentean zentratzearen berraztertze estrategikoa ekarri zuten. 1990eko urrian, Ekialdeko Alemania Alemaniako Errepublika Federalaren eta aliantzaren parte bihurtu zen, eta 1990eko azaroan, aliantzak Sobietar Batasunarekin Europako Indar Armatu Konbentzionalei buruzko Ituna (CFE) sinatu zuen Parisen. Kontinente osoko murrizketa militarrak agindu zituen, Varsoviako Itunaren 1991ko otsailean eta Sobietar Batasunaren 1991ko abenduko desegitearen ondoren jarraitu zutenak, eta horrek NATOko aurkari nagusiak kendu zituen. Horrek gutxitu egin zituen Europako gastu militarrak eta ekipoak. CFE itunak baimendu zion sinatzaileei 52.000 arma konbentzional kentzea hurrengo hamasei urteetan, eta NATOko kide europarrek gastu militarra % 28 jaistea ahalbidetu zuen 1990etik 2015era. 1990ean, hainbat buruzagi mendebaldek Mikhail Gorbatxovi ziurtasuna eman zioten NATO ez zela gehiago ekialdera hedatuko, elkarrizketa pribatuen memorandumek agerian utzi zuten bezala. Hala ere, urte hartan bertan sinatutako Alemaniarekiko Azken Konponbideari buruzko Itunaren azken testuak ez zuen ekialdera zabaltzearen gaia aipatu.  Bi hormigoi zati altu, belarrezko belarretan, beira urdineko leihoekin eraikin kurbatu baten aurrean. 1989an Berlineko Harresiaren erorketak NATOren Europako rolaren aldaketa bat markatu zuen, eta harresiaren zati hau NATOren egoitzaren kanpoaldean dago ikusgai. 1990eko hamarkadan, erakundeak bere jarduerak hedatu zituen NATO-ren ardurak izan ez ziren egoera politiko eta humanitarioetara. Jugoslaviaren desegitean, erakundeak bere lehen esku-hartze militarrak Bosnian egin zituen 1992tik 1995era eta geroago Jugoslavian 1999an. Gatazka horiek Gerra Hotzaren ondorengo berrantolaketa militar nagusia bultzatu zuten. NATOren egitura militarra murriztu eta berrantolatu zen, indar berriekin, hala nola Europako Erantzun Azkarreko Korporazioaren Komando Aliatuaren egoitza sortu zen.  Politikoki, erakundeak harreman hobeak bilatu zituen Europako Erdialdeko eta Ekialdeko estatu autonomo berriekin, eta Gerra Hotzaren ondorengo garai honetan NATOren eta bere auzokideen arteko eskualdeko lankidetzarako foro diplomatikoak sortu ziren, besteak beste, 1994an Bakearen aldeko Partzuergoa eta Mediterraneoko Elkarrizketa ekimena, 1997an Euroatlantikoko Partzuergo Kontseilua eta 1998an NATO-Errusia Batzar Iraunkorra. 1999ko Washingtoneko goi bileran, Hungariak, Poloniak eta Txekiar Errepublikak ofizialki NATOrekin bat egin zuten, eta erakundeak kide izateko jarraibide berriak ere eman zituen "Kide izateko Ekintza Plan" indibidualizatuekin. Plan horiek gobernatzen zuten gerora aliantza kide berriak gehitzea. Nicolas Sarkozy Frantziako presidentea 2007an hautatzeak Frantziaren posizio militarraren erreforma garrantzitsua ekarri zuen, 2009ko apirilaren 4an kide osora itzultzearekin amaitu zena, Frantzia NATOko Aginte Militarraren egituran berriro sartzea ere barne hartu zuena, disuasibo nuklearreko independentzia mantenduz.  Ipar Atlantikoaren itunaren 5. artikuluak, estatu kideei eraso armatu bat jasaten duen edozein estatu kide laguntzera etortzeko eskatzea, irailaren 11ko erasoen ondoren lehen eta behin bakarrik deitu zuten, ondoren tropak Afganistanera bidali zituzten NATOk gidatutako ISAF-aren pean. Ordutik, erakundeak beste hainbat eginkizun izan ditu, besteak beste, Irakera entrenatzaileak bidaltzea, pirateria aurre egiteko operazioetan laguntzea eta 2011n Libian hegaldi gabeko eremua ezartzea, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 1973ko Ebazpenaren arabera.  Krimeako Errusiaren anexioa NATOko kide guztiek kondenatu zuten, eta NATOko kideen arteko kontsulta eskatzen duen 4. artikulua ezarri den zazpi alditatik bat izan da. Aurreko garaietan, Irakeko Gerran eta Siriako Gerra Zibilean. 2014ko Galesko gailurrean, NATOko estatu kideen buruzagiek formalki konpromisoa hartu zuten, lehen aldiz, beren barne produktu gordinaren gutxienez % 2ren baliokidea gastatuko zutela defentsan 2024rako, aurrekoan orientabide informala besterik ez zen. 2016ko Varsoviako gailurrean, NATOko herrialdeek NATOko Presentzia Aurrealdeko Presentzia Indartuaren sorrera onartu zuten, Estonian, Letonian, Lituanian eta Polonian batailoi tamainako lau batailoi multinazional jarri zituena. 2022an Errusiak Ukrainan inbaditu baino lehen eta bitartean, NATOko hainbat herrialdek lurreko tropak, gerraontziak eta borroka-hegazkinak bidali zituzten aliantzaren ekialdeko hegala indartzeko, eta herrialde askok berriro ere 4. artikulua erabili zuten. 2022ko martxoan, NATOko buruzagiak Bruselan bildu ziren G7ko eta Europar Batasuneko buruzagiak ere parte hartu zuten goi bilera apartan. NATOko kide diren estatuek lau batailoi gehiago sortzea onartu zuten Bulgarian, Hungarian, Errumanian eta Eslovakian, eta NATOko Erantzun Indarreko elementuak aktibatu ziren lehen aldiz NATOren historian.  2022ko ekainean, NATOk 40.000 soldadu jarri zituen 2.500 kilometroko ekialdeko hegalean, Errusiaren eraso bat saihesteko. Kopuru horren erdia baino gehiago Bulgarian, Errumanian, Hungarian, Eslovakian eta Polonian jarri dute, bost herrialde horiek 259.000 soldaduko indar konbinatu handi bat biltzen dute. Bulgariako Air Force osatzeko, Espainiak bidali Eurofighter Typhoons, Herbehereek bidali zortzi F-35 eraso hegazkinak, eta Frantziako eta AEBetako eraso hegazkin gehigarriak iritsi laster baita.  NATOk laguntza publikoa du bere estatu kideen artean.
Ipar Atlantikoaren Itunaren Erakundea (NATO, frantsesez: Organisation du traité de l'Atlantique nord), edo Ipar Atlantikoaren Aliantza, Aliantza Atlantikoa, Mendebaldeko Aliantza, aliantza militarra da. 1949an Ipar Atlantikoko Itunaren bidez sortu zen eta Washingtonen, DC, Estatu Batuetan, 1949ko apirilaren 4an sinatu zen. 1949an bere kideak Estatu Batuak, Belgika, Herbehereak, Luxenburgo, Frantzia, Erresuma Batua, Kanada, Portugal, Italia, Norvegia, Danimarka eta Islandia ziren. 1952ko otsailaren 18an, Grezia eta Turkiak ere bat egin zuten.  Mendebaldeko Alemania erakundean 1955eko maiatzaren 9an sartu zenean, Halvard Langek, Norvegiako Atzerri ministroak, "gure kontinentearen historiako inflexio-puntu erabakigarria" gisa deskribatu zuen. Emaitza Varsoviako Ituna izan zen, 1955eko maiatzaren 14an sinatua Sobietar Batasunak eta bere estatu sateliteek NATOri erantzunez.  Gerra Hotzaren ondoren, 1999an, hiru herrialde komunista ohi, Hungaria, Txekiar Errepublika eta Polonia, NATOrekin bat egin zuten. 2004ko martxoaren 29an, beste zazpi herrialde iparraldeko eta ekialdeko Europakoak NATOrekin bat egin zuten: Estonia, Letonia eta Lituania eta baita Eslovenia, Eslovakia, Bulgaria eta Errumania ere.  Kroaziak eta Albaniak NATOko kide izateko gonbita jaso zuten 2008ko apirilaren 3an. Mazedoniako Errepublikak baldintzazko gonbidapen bakarra jaso zuen, Greziak betoa jarri baitzion Greziarekin duen izen gatazkaren ondorioz.  Montenegro 2017ko ekainaren 5ean sartu zen. Eztabaidari amaiera emateko izena aldatu ondoren, Ipar Mazedonia 2020ko martxoaren 27an NATOrekin bat egin zuen eta bere 30. kidea bihurtu zen. Irlandak 2020ko irailaren 8an ofizialki NATOrekin bat egin zuen behatzaile gisa.  2023ko apirilean, Finlandiak NATOrekin bat egin zuen, 2022an Errusiak Ukrainan inbaditu zuenetik.