Èwo ló ṣe pàtàkì jù, Ṣé Ìbílẹ̀ Ni àbí Ìbílẹ̀?
Àríyànjiyàn tó wà láàárín Ìṣẹ̀dá àti Ìtọ́jú ti wà látìgbà táwọn èèyàn ti mọ bí wọ́n ṣe ń ronú lọ́nà tó díjú. Àríyànjiyàn náà ni pé bóyá ìwà (ìwà àbínibí, ìwà, tàbí èrò), tàbí bí wọ́n ṣe tọ́ ọmọ (ìtọ́jú, ẹ̀kọ́, tàbí bí wọ́n ṣe tọ́ ọ dàgbà) ló máa pinnu irú ẹni tí ọmọ náà máa jẹ́ nígbà tó bá dàgbà.  Ni ọpọlọpọ igba a ro pe awọn eniyan jẹ ọja ti ipo (Nurture). Bí wọ́n ṣe tọ́ wa dàgbà máa ń nípa lórí irú ẹni tá a máa jẹ́ nígbà tá a bá dàgbà. Àmọ́, kì í ṣe pé ó ní láti jẹ́ òyìnbó tàbí dúdú. Àpẹẹrẹ àwọn ọmọdé tí wọ́n bí sínú ipò tó nira gan-an kò lóǹkà, tí wọ́n dàgbà di ọmọlúwàbí, tí wọ́n sì ń ṣe ipa pàtàkì láwùjọ.  Nípa bẹ́ẹ̀, ó lè jẹ́ ohun tó bófin mu láti gbà pé Ìwàláàyè jẹ́ ohun tó lágbára, láìka bíbójútó (àyíká) tí a ti tọ́ ẹnì kan dàgbà sí. Ó ṣe tán, kò sẹ́ni tó lè sọ pé ẹni tí wọ́n bá hùwà ìkà sí nínú ilé òun náà á wá máa hùwà ìkà sáwọn ẹlòmíì. Ṣé ìyẹn wá túmọ̀ sí pé Ìṣẹ̀dá ló ṣe pàtàkì jù?  Ìṣòro tó wà nínú àríyànjiyàn yìí ni pé kò sí ẹnì kan tó dà bí òmíràn. Ó ṣòro láti ṣe àwọn àyẹ̀wò láti fi hàn bí àyẹ̀wò Nature vs. Nurture ṣe gbéṣẹ́ tó. Kì í ṣe láti ojú ìwòye ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn nìkan, ṣùgbọ́n láti ojú ìwòye àwọn tó ń yí padà pẹ̀lú. Òótọ́ ni pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló wà tó yẹ ká ṣàkóso nípa ìwà ẹ̀dá èèyàn, tó fi jẹ́ pé kò ní bọ́gbọ́n mu ká máa ṣàkóso ohun tó ń tọ́ni dàgbà.  Nígbà tí a bá ń ronú lórí ìbéèrè yìí, ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ wípé ìmọ̀-ẹ̀kọ́ nípa ìdàgbàsókè ènìyàn ṣì wà ní ìbẹ̀rẹ̀, àti láti lóye wípé ÌDÁKÀ ÀTI ÌTÀWỌ̀ jẹ́ àwọn kókó tí ó pọn dandan nínú ìdàgbàsókè ènìyàn.