Akaretša histori ya NATO
Context:Tumelelano ya Dunkirk e saennwe ke Fora le United Kingdom ka la 4 Matšhe 1947, ka morago ga Ntwa ya Bobedi ya Lefase le mathomong a Ntwa ya Molomo, bjalo ka Tumelelano ya Kgwerano le Thušo ya go Thušana ge go ka direga gore go be le ditlhaselo tša Jeremane goba Soviet Union. Ka March 1948, kgwerano ye e ile ya katološwa ka Tumelelano ya Brussels gore e akaretše dinaga tša Benelux, ya bopa Mokgatlo wa Tumelelano ya Brussels, wo o tsebjago ka mo go tlwaelegilego e le Western Union. Dipoledišano tša kgwerano e kgolo ya tša bohlabani, yeo e bego e ka akaretša Amerika Leboa, le tšona di ile tša thoma kgweding yeo kua United States, moo molao wa tšona wa ka ntle ka tlase ga Thuto ya Truman o bego o kgothaletša botee bja ditšhaba-tšhaba malebana le ditiro tšeo di bego di di lebelela e le bošoro bja bokomanisi, go swana le coup d'état ya February 1948 kua Czechoslovakia. Dipoledišano tše di ile tša feleletša ka go saenwa ga Tumelelano ya North Atlantic ka April 4, 1949 ke dinaga tšeo e lego ditho tša Western Union gotee le United States, Canada, Portugal, Italy, Norway, Denmark le Iceland. Morutiši wa Canada Lester B. Pearson e be e le mongwadi wa motheo le mohlami wa tumelelano.  Phapoši e telele ya khutlonne yeo e nago le mela e mentši ya batho bao ba dutšego ka mahlakoreng a mabedi, le difolaga tšeo di fegilwego mafelelong a yona. Jeremane Bodikela e ile ya tsenela NATO ka 1955, e lego seo se ilego sa lebiša go hlongweng ga Warsaw Pact yeo e bego e lwantšhana nakong ya Ntwa ya Molomo. Kgwerano ya North Atlantic e be e sa šome go fihla ge Ntwa ya Korea e thoma go hlongwa ga NATO go e diriša ka sebopego se se kopantšwego sa tša bohlabani. Se se be se akaretša go hlongwa ga Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE) ka 1951, yeo e ilego ya amogela dibopego tše dintši tša tša bohlabani tša Western Union le dithulaganyo, go akaretša le ditumelelano tša tšona tša go dira ditlabakelo tša go swana le ditumelelano tša go bea madira a dinaga dišele dinageng tša Yuropa. Ka 1952, ofisi ya Mongwaledi-pharephare wa NATO e ile ya hlongwa e le mohlankedi yo mogolo wa setšhaba wa mokgatlo. Ngwageng woo gape go ile gwa ba le boithobollo bja pele bjo bogolo bja ka lewatleng bja NATO, e lego boithobollo bja Mainbrace le go tsenela ga Gerika le Turkey mokgatlong. Ka morago ga Dikhonferense tša London le Paris, Jeremane Bodikela e ile ya dumelelwa go itlhama gape ka tša bohlabani, ka ge e ile ya tsenela NATO ka May 1955, yeo e bego e le lebaka le legolo la go hlolwa ga Kwano ya Warsaw yeo e bego e laolwa ke Soviet, yeo e hlaolago mahlakore a mabedi ao a lwantšhanago a Ntwa ya Molomo.  Go agwa ga Leboto la Berlin ka 1961 go ile gwa swaya tlhora ya dikgateletšo tša Ntwa ya Molomo, ge mašole a 400 000 a U.S. a be a hlomilwe kua Yuropa. Dipelaelo tša mabapi le matla a tswalano magareng ga dinaga tša Yuropa le United States di ile tša fela le go fela, gotee le dipelaelo tša mabapi le go botega ga tšhireletšo ya NATO malebana le tlhaselo e ka bago gona ya Soviet - dipelaelo tšeo di ilego tša lebiša go tšweletšweng ga thibelo ya nyutleleara e ikemetšego ya Fora le go tlogela ga Fora sebopego sa tša bohlabani sa NATO ka 1966. Ka 1982, Sepania yeo e bego e sa tšwa go ba ya pušo ka batho e ile ya tlatša kgwerano.  Diphetogo tša 1989 kua Yuropa di ile tša lebiša tekolong-mpsha ya morero wa NATO, tlhago, mediro le go lebiša tlhokomelo kontinenteng. Ka October 1990, Jeremane Bohlabela e ile ya ba karolo ya Federal Republic of Germany le kgwerano, gomme ka November 1990, kgwerano e ile ya saenela Tumelelano ya Mašole a Mašole a Tlwaelegilego kua Yuropa (CFE) kua Paris le Soviet Union. E ile ya laela gore go fokotšwe madira a itšego kontinenteng ka moka, ao a ilego a tšwela pele ka morago ga go wa ga Kwano ya Warsaw ka February 1991 le go fedišwa ga Soviet Union ka December yeo e ilego ya tloša manaba a magolo a NATO. Se se ile sa thoma go fokotša ditshenyagalelo tša tša bohlabani le ditlabakelo kua Yuropa. Kgwerano ya CFE e ile ya dumelela bathapi go tloša dibetša tše 52 000 tša tlwaelo nywageng e lesometshela e latetšego, gomme ya dumelela ditshenyagalelo tša tša bohlabani tša ditho tša Yuropa tša NATO go fokotšega ka 28 lekgolong go tloga ka 1990 go ya go 2015. Ka 1990 dikholofetšo di ile tša newa ke baetapele ba mmalwa ba ka Bodikela go Mikhail Gorbachev gore NATO e be e ka se katološetšwe ka pele ka bohlabela, go etša ge go utolotšwe ke mangwalo a go gopola dipoledišano tša ka sephiring. Lega go le bjalo, sengwalwa sa mafelelo sa Tumelelano ya Tlhalošo ya Mafelelo Mabapi le Jeremane, yeo e saennwego ka morago ngwageng woo, se be se sa bolele ka taba ya go katološetšwa ka bohlabela.  Dikarolo tše pedi tše di phagamego tša khonkhoriti tša leboto le le lego ka gare ga bjang ka pele ga moago o kgopamego wo o nago le mafasetere a galase e talalerata. Go wa ga Leboto la Berlin ka 1989 go ile gwa swaya phetogo e kgolo kudu karolong ya NATO kua Yuropa, gomme karolo ye ya leboto ga bjale e bontšhwa ka ntle ga ntlo-kgolo ya NATO. Nywageng ya bo-1990, mokgatlo o ile wa katološetša mediro ya wona maemong a tša dipolitiki le a botho ao pele e bego e se a NATO. Nakong ya go Thubega ga Yugoslavia, mokgatlo o ile wa tsenelela ka tša bohlabani la mathomo Bosnia go tloga ka 1992 go fihla ka 1995 gomme ka morago wa tsenelela Yugoslavia ka 1999. Diphapano tše di ile tša hlohleletša phetogo e kgolo ya tša bohlabani ya ka morago ga Ntwa ya Molomo. Sebopego sa NATO sa tša bohlabani se ile sa fokotšwa gomme sa rulaganywa lefsa, ka madira a mafsa a bjalo ka Allied Command Headquarters Europe Rapid Reaction Corps yeo e hlomilwego.  Ka lehlakoreng la tša dipolitiki, mokgatlo o ile wa tsoma ditswalano tše kaone le dinaga tše mpsha tše di ikemetšego tša Yuropa Bogare le Bohlabela, gomme diforamo tša dipolitiki tša tirišano ya selete magareng ga NATO le baagišani ba yona di ile tša hlongwa ka nako ye ya ka morago ga Ntwa ya Molomo, go akaretša le Kgwerano ya Khutšo le maikemišetšo a Poledišano ya Mediterranean ka 1994, Lekgotla la Kgwerano ya Euro-Atlantic ka 1997 le Lekgotla la Kopano ya ka Mehla ya NATO le Russia ka 1998. Sebokeng sa Washington sa 1999, Hungary, Poland le Czech Republic di ile tša tsenela NATO ka molao, gomme mokgatlo o ile wa ba wa ntšha tlhahlo e mpsha bakeng sa go ba setho ka "Maano a Tirelo ya go ba Setho" a motho ka o tee ka o tee. Dithulaganyo tše di ile tša laola go okeletšwa ga ditho tše difsa tša kgwerano ka morago. Go kgethwa ga Mopresidente wa Fora Nicolas Sarkozy ka 2007 go ile gwa lebiša phetolong ye kgolo ya maemo a sešole sa Fora, yeo e ilego ya feleletša ka go boela go ba leloko le le tletšego ka la 4 Aprele 2009, yeo gape e akareditšego go boela ga Fora ka go NATO Military Command Structure, mola e sa dutše e boloka go ikemela ga nuclear.  Sehlogo sa 5 sa North Atlantic Treaty, seo se nyakago gore dinaga tšeo e lego ditho di thuše naga le ge e le efe yeo e lego setho yeo e hlasetšwego ka dibetša, se ile sa dirišwa la mathomo le la mafelelo ka morago ga ditlhaselo tša September 11, tšeo ka morago ga tšona madira a ilego a romelwa Afghanistan ka tlase ga NATO yeo e bego e eteletšwe pele ke ISAF. Mokgatlo o šomile ka mehutahuta ya mešomo ya tlaleletšo go tloga ka nako yeo, go akaretšwa go romela bahlahli go Iraq, go thuša ka diporong tša go lwantšha bohlakodi, le ka 2011 go gapeletša lefelo la go se fofe godimo ga Libya go ya ka UN Security Council Resolution 1973.  Go thopša ga Crimea ke Russia go ile gwa lebiša go kgalemelong e matla ya ditho ka moka tša NATO, gomme e bile e nngwe ya makga a šupago ao go ona Article 4, yeo e nyakago gore go boledišanwe magareng ga ditho tša NATO, e ilego ya dirišwa. Dinako tša pele di be di akaretša nakong ya Ntwa ya Iraq le Ntwa ya Selegae ya Siria. Kopanong ya Wales ya 2014, baetapele ba dinaga tšeo e lego ditho tša NATO ba ile ba itlama ka lekga la mathomo gore ba tla diriša tšhelete e lekanago le bonyenyane diperesente tše pedi tša ditšweletšwa tša bona ka kakaretšo tša ka gae go tša bohlabani ka 2024, e lego seo pele e bego e le tlhahlo yeo e sego ya molao feela. Kopanong ya Warsaw ya 2016, dinaga tša NATO di ile tša dumelelana ka go hlongwa ga NATO Enhanced Forward Presence, yeo e ilego ya romela dihlopha tše nne tša ntwa tša ditšhaba tše di fapafapanego tša bogolo bja madira kua Estonia, Latvia, Lithuania le Poland. Pele le nakong ya ge Russia e hlasela Ukraine ka 2022, dinaga tše mmalwa tša NATO di ile tša romela madira a nageng, dikepe tša ntwa le difofane tša ntwa go matlafatša lehlakore la ka bohlabela la mokgatlo, gomme dinaga tše dintši di ile tša diriša gape Article 4. Ka March 2022, baetapele ba NATO ba ile ba kopana kua Brussels bakeng sa seboka se se sa tlwaelegago seo gape se akareditšego baetapele ba G7 le ba European Union. Ditšhaba tšeo e lego ditho tša NATO di ile tša dumela go hloma dihlopha tše nne tša ntwa kua Bulgaria, Hungary, Romania le Slovakia, gomme dikarolo tša NATO Response Force di ile tša dirišwa ka lekga la mathomo historing ya NATO.  Go tloga ka June 2022, NATO e be e rometše mašole a 40 000 go bapa le lehlakore la yona la ka bohlabela la botelele bja dikhilomithara tše 2 500 go thibela tlhaselo ya Russia. Palo e fetago seripa-gare sa palo ye e ile ya romelwa Bulgaria, Romania, Hungary, Slovakia le Poland, tšeo e lego dinaga tše hlano tšeo di kgoboketšago madira a mantši a kopantšwego ao e kilego ya ba ditho tša NATO a madira a 259 000. Go tlaleletša Madira a Difofane a Bulgaria, Sepania e ile ya romela difofane tša ntwa tša Eurofighter Typhoon, Netherlands ya romela difofane tše seswai tša tlhaselo tša F-35, gomme difofane tše oketšegilego tša tlhaselo tša Fora le tša United States le tšona di be di tla fihla kgaufsinyane.  NATO e thabela thekgo ya setšhaba dinageng ka moka tšeo e lego ditho tša yona.
Mokgatlo wa Kgwerano ya Leboa la Atlantic (NATO, French: Organisation du traité de l'Atlantique nord), goba North Atlantic Alliance, Atlantic Alliance, Western Alliance, ke mokgatlo wa tša bohlabani. E ile ya hlongwa ke Kgwerano ya Atlantic ya Leboa ka 1949 gomme ya saenwa kua Washington, DC, United States, ka April 4, 1949. Ditho tša yona ka 1949 e be e le United States, Belgium, Netherlands, Luxembourg, Fora, United Kingdom, Canada, Portugal, Italy, Norway, Denmark le Iceland. Ka February 18, 1952, Gerika le Turkey le tšona di ile tša tlatša.  Ge Jeremane Bodikela e be e tsenela mokgatlo ka 9 May 1955 e ile ya hlaloswa e le "e lego nako ya phetogo e bohlokwa historing ya kontinente ya rena" ke Halvard Lange, Tona ya tša ka Ntle ya Norway ka nako yeo.  Ka morago ga Ntwa ya Molomo ka 1999 dinaga tše tharo tšeo e bego e le tša bokomanisi, Hungary, Repabliki ya Czech le Poland di ile tša tsenela NATO. Ka March 29, 2004, dinaga tše dingwe tše šupago tša Yuropa Leboa le tša Yuropa Bohlabela di ile tša tlatša NATO: Estonia, Latvia le Lithuania gotee le Slovenia, Slovakia, Bulgaria le Romania.  Croatia le Albania di amogetše taletšo ya go ba ditho tša NATO ka 3 April 2008. Repabliki ya Macedonia e amogetše taletšo e nnoši yeo e nago le mabaka ka gobane e ile ya ganetšwa ke Gerika ka baka la ngangišano ya yona ya leina le Gerika.  Montenegro e ile ya ba leloko ka la 5 June 2017. Ka morago ga go fetoša leina la yona go fediša ngangišano, North Macedonia e ile ya tsenela NATO ka la 27 Matšhe 2020 gomme ya ba setho sa bo-30. Ireland e ile ya tsenela NATO semmušo ka la 8 Setemere 2020 bjalo ka moeletši.  Ka April 2023, Finland e ile ya ba setho sa NATO, ka morago ga maiteko a go ba setho ga e sa le go tloga ka 2022 ge Russia e hlasela Ukraine.