ສິ່ງໃດສໍາຄັນກວ່າ, ທໍາມະຊາດ ຫຼື ການລ້ຽງດູ?
ການໂຕ້ຖຽງ Nature vs Nurture ໄດ້ມີມາເປັນເວລາດົນນານເທົ່າທີ່ມະນຸດສາມາດພິຈາລະນາຄວາມຄິດທີ່ສັບສົນ. ການໂຕ້ຖຽງກ່ຽວກັບວ່າ ທໍາ ມະຊາດ ( ທໍາ ມະຊາດພາຍໃນ, ທັດສະນະ, ຫຼືຄວາມກໍານົດ), ຫຼືການລ້ຽງດູ (ການດູແລ, ຄໍາ ສອນ, ຫຼືການປັບແຕ່ງ) ຂອງເດັກແມ່ນມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຫຼາຍຕໍ່ຜູ້ທີ່ຫຼືສິ່ງທີ່ພວກເຂົາກາຍເປັນໃນຊີວິດຜູ້ໃຫຍ່.  ສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວມັນຖືກພິຈາລະນາວ່າມະນຸດແມ່ນຜະລິດຕະພັນຂອງສະພາບແວດລ້ອມ (Nurture). ການ ລ້ຽງ ດູ ໃນ ສະພາບ ການ ແຕ່ມັນບໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງເປັນສີຂາວ ແລະ ດໍາ. ມີຕົວຢ່າງບໍ່ຖ້ວນຂອງເດັກນ້ອຍທີ່ເກີດມາໃນສະພາບການທີ່ຫຍຸ້ງຍາກທີ່ສຸດ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນເປັນສະມາຊິກຂອງສັງຄົມທີ່ມີການປະກອບສ່ວນສູງ.  ດັ່ງນັ້ນ, ມັນຈະສົມເຫດສົມຜົນທີ່ຈະສົມມຸດວ່າ ທໍາ ມະຊາດແມ່ນປັດໃຈທີ່ເຂັ້ມແຂງ, ໂດຍບໍ່ສົນໃຈ Nurture (ສະພາບແວດລ້ອມ) ທີ່ຄົນຖືກລ້ຽງດູ. ການ ລ່ວງ ລະ ເມີດ ໃນ ຄອບຄົວ ສະນັ້ນທໍາມະຊາດແມ່ນສໍາຄັນກວ່າບໍ?  ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການໂຕ້ຖຽງກັນແມ່ນວ່າ ບໍ່ມີບຸກຄົນໃດຄືກັນກັບຄົນອື່ນ. ການທົດລອງເພື່ອສ້າງຕັ້ງປະສິດທິພາບຂອງ ທໍາ ມະຊາດກັບ Nurture ແມ່ນຍາກທີ່ຈະປະຕິບັດ. ບໍ່ພຽງແຕ່ຈາກມຸມມອງຂອງສິດທິມະນຸດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຈາກມຸມມອງທີ່ແຕກຕ່າງກັນອີກດ້ວຍ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັນມີຫຼາຍໆຕົວແປທີ່ຈະຄວບຄຸມ ກ່ຽວກັບ ທໍາ ມະຊາດຂອງມະນຸດ, ວ່າການບັງຄັບໃຊ້ການຄວບຄຸມໃດໆຕໍ່ອົງປະກອບ Nurture ຈະບໍ່ສົມດຸນ.  ເມື່ອພິຈາລະນາ ຄໍາ ຖາມນີ້, ມັນເປັນສິ່ງ ສໍາ ຄັນທີ່ຈະຮັບຮູ້ວ່າຈິດຕະວິທະຍາການພັດທະນາແມ່ນຍັງຢູ່ໃນຂັ້ນຕອນ ທໍາ ອິດຂອງມັນ, ແລະເຂົ້າໃຈວ່າທັງ ທໍາ ມະຊາດແລະການລ້ຽງດູແມ່ນປັດໃຈທີ່ ຈໍາ ເປັນໃນການພັດທະນາຂອງມະນຸດ.