नाटोको इतिहासको सारांश
Context:सन् १९४७ को मार्च ४ मा फ्रान्स र युनाइटेड किंगडमले दोस्रो विश्वयुद्ध र शीतयुद्धको सुरुवातपछि जर्मनी वा सोभियत संघको सम्भावित आक्रमणको स्थितिमा गठबन्धन र पारस्परिक सहायताको सन्धिको रूपमा डन्कर्कको सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। सन् १९४८ को मार्च महिनामा ब्रसेल्सको सन्धिले यो गठबन्धनलाई बेनेलक्स देशहरूलाई समेटेर विस्तार गरेको थियो, जसले ब्रसेल्स सन्धि संगठन गठन गर्यो, जसलाई सामान्यतया वेस्टर्न युनियन भनेर चिनिन्छ। त्यो महिना संयुक्त राज्य अमेरिकामा पनि व्यापक सैन्य गठबन्धनको लागि वार्ता सुरु भयो, जसमा उत्तर अमेरिका पनि सामेल हुन सक्छ, जहाँ ट्रुमन सिद्धान्त अन्तर्गत उनीहरूको विदेश नीतिले कम्युनिष्ट आक्रमणको रूपमा देखेका कार्यहरूको बिरूद्ध अन्तर्राष्ट्रिय एकजुटतालाई बढावा दियो, जस्तै चेकोस्लोभाकियामा फेब्रुअरी १ 1948 coup d'état। यी वार्ताहरूको परिणाम पश्चिमी संघका सदस्य राज्यहरू र संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा, पोर्चुगल, इटाली, नर्वे, डेनमार्क र आइसल्याण्डले ४ अप्रिल १९४९ मा उत्तर एटलान्टिक सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। क्यानडाका कूटनीतिज्ञ लेस्टर बी. पियर्सन सन्धिको प्रमुख लेखक र मस्यौदाकार थिए।  लामो आयताकार कोठा जहाँ प्रत्येक पक्षमा धेरै पङ्क्तिमा बसेका व्यक्तिहरू छन्, र टाढाको छेउमा झण्डा झुण्ड्याइएको छ। पश्चिम जर्मनी सन् १९५५ मा नाटोमा सामेल भयो, जसले शीतयुद्धको समयमा प्रतिद्वन्द्वी वारसा सन्धिको गठन गरायो। उत्तर एटलान्टिक सन्धि कोरियाली युद्धले एक एकीकृत सैन्य संरचनाको साथ यसलाई लागू गर्न नाटोको स्थापना सुरु नभएसम्म ठूलो हदसम्म सुस्त थियो। यसमा सन् १९५१ मा सर्वोच्च मुख्यालय सहयोगी शक्ति युरोप (SHAPE) को गठन समावेश थियो, जसले पश्चिमी संघको सैन्य संरचना र योजनाहरू धेरै अपनायो, जसमा उपकरणको मानकीकरण र युरोपेली देशहरूमा विदेशी सैन्य बलहरू खडा गर्ने सम्झौताहरू समावेश छन्। सन् १९५२ मा नाटोको महासचिव पद संगठनको प्रमुख नागरिकको रूपमा स्थापित भएको थियो। त्यसै वर्ष नाटोको पहिलो प्रमुख समुद्री अभ्यास, अभ्यास मेनब्रेस र ग्रीस र टर्कीको संगठनमा प्रवेश भयो। लन्डन र पेरिस सम्मेलन पछि, पश्चिम जर्मनीलाई सैन्य रूपमा पुनः सशस्त्र गर्न अनुमति दिइयो, किनकि तिनीहरू मे १ 1955.XNUMX मा नाटोमा सामेल भए, जुन सोभियत-प्रभुत्वको वारसा सन्धि को निर्माणमा एक प्रमुख कारक थियो, जसले शीत युद्धको दुई विरोधी पक्षलाई रेखांकित गर्यो।  सन् १९६१ मा बर्लिन पर्खालको निर्माणले शीतयुद्धको तनावको उचाइलाई चिह्नित गर्यो, जब युरोपमा ४००,००० अमेरिकी सैनिकहरू तैनाथ थिए। युरोपेली राज्यहरू र संयुक्त राज्य अमेरिका बीचको सम्बन्धको बलियोतामाथि शंकाहरू र सोभियत आक्रमणको सम्भावित आक्रमणको बिरूद्ध नाटोको रक्षाको विश्वसनीयतामाथि शंकाहरू - स्वतन्त्र फ्रान्सेली आणविक निरोधकको विकास र १ 1966.XNUMX मा नाटोको सैन्य संरचनाबाट फ्रान्सको फिर्ताको नेतृत्व गर्ने शंकाहरू। सन् १९८२ मा नयाँ प्रजातान्त्रिक स्पेन पनि यो गठबन्धनमा सामेल भयो।  सन् १९८९ मा युरोपमा भएको क्रान्तिले नाटोको उद्देश्य, प्रकृति, कार्य र महादेशमा केन्द्रित गर्ने रणनीतिक पुनर्मूल्यांकन गरायो। अक्टोबर १९९० मा, पूर्वी जर्मनी संघीय गणतन्त्र जर्मनी र गठबन्धनको हिस्सा बन्यो, र नोभेम्बर १९९० मा, गठबन्धनले पेरिसमा सोभियत संघसँग युरोपमा परम्परागत सशस्त्र बल (सीएफई) मा सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्यो। यसले सम्पूर्ण महादेशमा विशिष्ट सैन्य कटौतीको आदेश दियो, जुन फेब्रुअरी १९९१ मा वारसा सन्धिको पतन र सोभियत संघको विघटन पछि जारी रह्यो, जसले नाटोका वास्तविक मुख्य विरोधीहरूलाई हटायो। यसबाट युरोपमा सैन्य खर्च र उपकरणको कटौती सुरु भयो। सीएफई सन्धिले हस्ताक्षरकर्ताहरूलाई पछिल्ला सोह्र वर्षमा ५२,००० वटा परम्परागत हतियारहरू हटाउन अनुमति दियो र नाटोका युरोपेली सदस्यहरूले सैन्य खर्चलाई १ 28 1990 ० देखि २०१ 2015 सम्म २ percent प्रतिशतले घटाउन अनुमति दिए। सन् १९९० मा धेरै पश्चिमी नेताहरूले मिखाइल गोर्बाचेभलाई आश्वासन दिएका थिए कि नाटो पूर्वमा विस्तार हुनेछैन, निजी कुराकानीका ज्ञापनपत्रहरूले प्रकट गरेझैं। तथापि, जर्मनीको सम्बन्धमा अन्तिम सम्झौता सम्बन्धी सन्धिको अन्तिम पाठ, जुन त्यस वर्ष पछि हस्ताक्षर गरिएको थियो, पूर्वतर्फ विस्तारको मुद्दाको कुनै उल्लेख थिएन।  नीलो गिलास विन्डो संग एक घुमावदार भवन को अगाडि घाँस घाँस मा एक पर्खाल को दुई उच्च कंक्रीट खण्डहरु। सन् १९८९ मा बर्लिन पर्खालको पतनले युरोपमा नाटोको भूमिकामा एउटा महत्वपूर्ण मोड ल्यायो र पर्खालको यो खण्ड अहिले नाटो मुख्यालय बाहिर राखिएको छ। सन् १९९० को दशकमा, संगठनले आफ्नो गतिविधिलाई राजनीतिक र मानवीय परिस्थितिहरूमा विस्तार गर्यो जुन पहिले नाटोको चिन्ता थिएन। युगोस्लाभियाको विघटनको क्रममा सन् १९९२ देखि १९९५ सम्म बोस्नियामा र पछि सन् १९९९ मा युगोस्लाभियामा संगठनले आफ्नो पहिलो सैन्य हस्तक्षेप गरेको थियो । यी द्वन्द्वहरूले शीतयुद्धपछिको प्रमुख सैन्य पुनर्गठनलाई प्रेरित गरे। नाटोको सैन्य संरचनामा कटौती गरियो र पुनर्गठन गरियो, नयाँ सेनाहरू जस्तै मुख्यालय सहयोगी कमान्ड युरोप र्यापिड रिएक्शन कर्प्स स्थापना गरियो।  राजनीतिक रूपमा, संगठनले नयाँ स्वायत्त मध्य र पूर्वी युरोपेली राज्यहरूसँग राम्रो सम्बन्धको खोजी गर्यो, र शीतयुद्धपछिको अवधिमा नाटो र यसका छिमेकीहरू बीच क्षेत्रीय सहयोगका लागि कूटनीतिक फोरमहरू स्थापना गरियो, जसमा सन् १९९४ मा शान्ति र भूमध्यसागरीय संवादको लागि साझेदारीको पहल, सन् १९९७ मा यूरो-एट्लान्टिक साझेदारी परिषद, र सन् १९९८ मा नाटो-रूस स्थायी संयुक्त परिषद समावेश छ। सन् १९९९ को वासिङ्टन शिखर सम्मेलनमा हंगेरी, पोल्याण्ड र चेक गणतन्त्र आधिकारिक रूपमा नाटोमा सामेल भए, र संगठनले व्यक्तिगत "सदस्यता कार्य योजनाहरू" को साथ सदस्यताका लागि नयाँ दिशानिर्देशहरू पनि जारी गर्यो। यी योजनाहरूले नयाँ गठबन्धन सदस्यहरूको पछिल्लो थपलाई नियन्त्रण गरे। सन् २००७ मा फ्रान्सेली राष्ट्रपति निकोलस सार्कोजीको निर्वाचनले फ्रान्सको सैन्य स्थितिको प्रमुख सुधारको नेतृत्व गर्यो, जुन ४ अप्रिल २००९ मा पूर्ण सदस्यतामा फर्कियो, जसमा फ्रान्सले स्वतन्त्र आणविक निरोधक कायम राख्दै नाटो सैन्य कमाण्ड संरचनामा पुनः सामेल भएको थियो।  उत्तरी एटलान्टिक सन्धिको अनुच्छेद ५, जसले सदस्य राष्ट्रहरूलाई कुनै पनि सदस्य राष्ट्रलाई सशस्त्र आक्रमणको अधीनमा ल्याउन आवश्यक छ, सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण पछि पहिलो र एकमात्र पटक प्रयोग गरिएको थियो, जस पछि नाटोको नेतृत्वमा आईएसएएफ अन्तर्गत अफगानिस्तानमा सेना तैनाथ गरिएको थियो। संगठनले त्यसबेलादेखि अतिरिक्त भूमिकाहरूको दायरा सञ्चालन गरेको छ, इराकमा प्रशिक्षकहरू पठाउने, पाइरेसी बिरूद्धका कार्यहरूमा सहयोग पुर्याउने, र २०११ मा संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको प्रस्ताव १ 1973.१ अनुसार लिबियामा उडान निषेध क्षेत्र लागू गर्ने।  क्रिमियाको रुसी कब्जाको सबै नाटो सदस्यहरूले कडा निन्दा गरे र यो सातवटा घटनाहरूमध्ये एक थियो जसमा नाटो सदस्यहरूबीच परामर्शका लागि आह्वान गरिएको धारा ४ लागू गरिएको थियो। यसअघि इराक युद्ध र सिरियाको गृहयुद्धको समयमा पनि यस्तो भएको थियो । सन् २०१४ को वेल्स शिखर सम्मेलनमा नाटोका सदस्य राष्ट्रका नेताहरूले पहिलो पटक औपचारिक रूपमा सन् २०२४ सम्म रक्षामा आफ्नो कुल गार्हस्थ उत्पादनको कम्तीमा दुई प्रतिशत बराबर खर्च गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए जुन यसअघि एउटा अनौपचारिक दिशानिर्देश मात्र थियो। सन् २०१६ को वारसा शिखर सम्मेलनमा, नाटो देशहरूले नाटो प्रवर्द्धित अग्रिम उपस्थिति सिर्जना गर्न सहमत भए, जसले इस्टोनिया, लातविया, लिथुआनिया, र पोल्याण्डमा चार बहुराष्ट्रिय बटालियन आकारको लडाई समूहहरू तैनाथ गर्यो। सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गर्नुअघि र त्यस समयमा, धेरै नाटो देशहरूले गठबन्धनको पूर्वी भागलाई सुदृढ पार्नका लागि जमिनका सेना, युद्धपोत र लडाकू विमानहरू पठाएका थिए र धेरै देशहरूले फेरि धारा ४ लागू गरेका थिए। मार्च २०२२ मा, नाटो नेताहरू ब्रसेल्समा एक असाधारण शिखर सम्मेलनको लागि भेला भए जसमा सात समूह र युरोपियन युनियनका नेताहरू पनि सहभागी थिए। नाटो सदस्य राष्ट्रहरूले बुल्गारिया, हंगेरी, रोमानिया, र स्लोभाकियामा चार थप लडाई समूहहरू स्थापना गर्न सहमत भए, र नाटोको इतिहासमा पहिलो पटक नाटो प्रतिक्रिया बलका तत्वहरू सक्रिय भए।  जुन २०२२ सम्म, नाटोले रुसी आक्रमणलाई रोक्नको लागि आफ्नो २,५०० किलोमिटर लामो (१,५५० माइल) पूर्वी किनारामा ४०,००० सैनिक तैनाथ गरेको थियो। यस सङ्ख्याको आधाभन्दा बढी बुल्गारिया, रोमानिया, हंगेरी, स्लोभाकिया, र पोल्याण्डमा तैनाथ गरिएको छ, जुन पाँच देशहरूले २,५९,००० सैनिकहरूको एक महत्त्वपूर्ण संयुक्त पूर्व-नेटो बललाई समेट्छन्। बुल्गेरियाको वायु सेनालाई पूरक बनाउन स्पेनले युरोफाइटर टाइफुन पठाएको छ, नेदरल्यान्ड्सले आठ एफ-३५ आक्रमण विमान पठाएको छ, र थप फ्रान्सेली र अमेरिकी आक्रमण विमान पनि चाँडै आइपुग्नेछ।  नाटोले आफ्ना सदस्य राष्ट्रहरूमा सार्वजनिक समर्थन पाएको छ।
उत्तर एटलान्टिक सन्धि संगठन (नाटो, फ्रान्सेली: Organisation du traité de l'Atlantique nord), वा उत्तर एटलान्टिक गठबन्धन, एटलान्टिक गठबन्धन, पश्चिमी गठबन्धन, एक सैन्य गठबन्धन हो। यो सन् १९४९ मा उत्तरी एटलान्टिक सन्धिद्वारा स्थापित भएको थियो र यो सन् १९४९ अप्रिल ४ मा वासिङ्टन, डीसी, संयुक्त राज्य अमेरिकामा हस्ताक्षर गरिएको थियो। सन् १९४९ मा यसको सदस्य अमेरिका, बेल्जियम, नेदरल्यान्ड्स, लक्जमबर्ग, फ्रान्स, युनाइटेड किंगडम, क्यानडा, पोर्चुगल, इटाली, नर्वे, डेनमार्क र आइसल्याण्ड थिए। १८ फेब्रुअरी १९५२ मा ग्रीस र टर्की पनि यसमा सामेल भए।  पश्चिम जर्मनीले ९ मे १९५५ मा संगठनमा प्रवेश गर्दा, नर्वेका तत्कालीन विदेशमन्त्री हल्भार्ड लान्गेले यसलाई "हाम्रो महादेशको इतिहासमा निर्णायक मोड"को रूपमा वर्णन गरे। यसको परिणाम थियो, १४ मे १९५५ मा सोभियत संघ र यसको उपग्रह राज्यहरूले नाटोको जवाफमा हस्ताक्षर गरेको वारसा सन्धि।  सन् १९९९ मा शीतयुद्ध समाप्त भएपछि तीनवटा कम्युनिष्ट देशहरू हंगेरी, चेक गणतन्त्र र पोल्याण्ड नाटोमा सामेल भए। सन् २००४ मार्च २९ मा सात वटा थप उत्तरी युरोपेली र पूर्वी युरोपेली देशहरू नाटोमा सामेल भए: इस्टोनिया, लातविया र लिथुआनिया साथै स्लोभेनिया, स्लोभाकिया, बुल्गारिया र रोमानिया।  क्रोएसिया र अल्बानियाले सन् २००८ अप्रिल ३ मा नाटोको सदस्यताका लागि निमन्त्रणा प्राप्त गरेका थिए। म्यासेडोनिया गणराज्यले मात्र सशर्त निमन्त्रणा प्राप्त गर्यो किनभने ग्रीसले ग्रीससँगको नाम विवादको कारण यसलाई भेटो गरेको थियो।  मोन्टेनेग्रो ५ जुन २०१७ मा सामेल भएको हो । विवादको अन्त्य गर्न आफ्नो नाम परिवर्तन गरेपछि, उत्तरी म्यासेडोनिया २७ मार्च २०२० मा नाटोमा सामेल भयो र यसको ३० औं सदस्य बन्यो। आयरल्यान्डले आधिकारिक रूपमा ८ सेप्टेम्बर २०२० मा नाटोमा एक पर्यवेक्षकको रूपमा सामेल भएको थियो।  सन् २०२२ को अप्रिलमा फिनल्याण्ड नाटोमा सामेल भयो, २०२२ मा युक्रेनमा रुसी आक्रमण पछि सामेल हुने प्रयास पछि।