Korona siyosati choralari jamiyat uchun foydali yoki foydali emasligi haqida insho yozing
COVID-19 pandemiyasining deyarli ikki yilligi va yana bir blokirovkasidan so'ng, Niderlandiya bo'ylab ko'plab odamlar bezovta bo'lib, cheklovlardan charchagan. Rijksoverheid ma'lumotlariga ko'ra, 28-yanvar kuni Gollandiyada rekord darajadagi 74 000 ta holat tasdiqlandi, koronavirus bilan bog'liq bo'lgan faqat o'n kishi ICUga yotqizildi yoki vafot etdi (Infeksiyalar - tasdiqlangan holatlar, 2022). Shu sababli, hukumat bu choralarni qo'llab-quvvatlashni davom ettirishi kerakmi yoki yo'qmi, degan savol tug'iladi. Javob berish uchun, avvalo virusni va uning tarqalishini tushunib, so'ngra siyosiy, axloqiy, ijtimoiy va iqtisodiy nuqtai nazardan munozaralarni ko'rib chiqish kerak. COVID-19 kasalligiga sabab bo'lgan SARS-CoV-2 ning birinchi qayd etilgan holati 2019 yil 31 dekabrda ("Koronavirus kasalligi", 2022) bo'lib, butun dunyo bo'ylab siyosiy beqarorlikning zanjirli reaktsiyasini keltirib chiqardi. Dastlab Xitoyda epidemiya sifatida boshlangan kasallik bir necha oy ichida dunyoning deyarli barcha mamlakatlariga tarqaldi. So'nggi 20 yil ichida ko'plab mamlakatlar SARS kabi Covid-19 bilan bog'liq viruslardan zarar ko'rdi. Oldingi tajriba tufayli ular darhol tegishli choralarni ko'rishdi. Masalan, Xitoyda pandemiya boshlanganidan beri 110,000 dan ortiq kasallik aniqlanmagan, garchi uning aholisi deyarli 1,5 milliardga yaqin bo'lsa ham (Worldometer, 2022). Biroq, Turkiya singari siyosiy jihatdan barqaror bo'lmagan mamlakat, kamroq tayyorgarlik ko'rdi va 85 million aholisi bo'lishiga qaramay, 12 million holatdan aziyat chekdi. Virus havo orqali tarqalishi tufayli juda tez tarqaladi. Agar odam yuqtirgan odamning yaqinida bo'lsa, tashuvchining nafasidan virus chiqishi mumkin va sog'lom shaxslar tomonidan nafas olinishi mumkin. Niqob taqish va masofani saqlash kasallikka chalingan odamlarning virus zarrachalarini sog'lom odamlar atrofida tarqatishlarini oldini olishga yordam beradi. Biroq choralar qo'llanilmagan mamlakatlarda ortiqcha o'limlar ko'paygan. Yangi omikron varianti 30 ta mutatsiyaga ega bo'lgani uchun asl turga qaraganda kamida 20 baravar tezroq tarqaladi (Grossman va Stahel, 2022). Yaxshiyamki, u kamroq halokatli, chunki u o'zining dastlabki bosqichlarida o'pka to'qimalariga hujum qilmaydi (Zimmer va Ghorayshi, 2021). Koronavirus cheklovlarini axloqiy nuqtai nazardan ham tahlil qilish mumkin: agar biz ko'proq odamlarning hayotini xavf ostiga qo'ysak ham, koronavirus choralarini kamaytirishimiz kerakmi? 2021 yil 28 yanvar holatiga ko'ra, koronavirusning o'lim darajasi 0,51 foizni tashkil etadi. Bu boshqa respirator viruslar, masalan, gripp kabi 0, 01% o'lim darajasiga ega bo'lgan viruslar bilan taqqoslaganda nisbatan yuqori. COVID-19 diabet, semizlik yoki avtoimmun kasalliklar kabi sog'liq muammolari mavjud bo'lganlar kabi zaif guruhlarga mutanosib ravishda ta'sir ko'rsatadi. Bu, ayniqsa, keksalarda, sog'liq muammolari ko'payishi va immunitet tizimi yoshi bilan pasayishi tufayli sodir bo'ladi. Koronavirus yuqorigi nafas yo'llarini, shu jumladan o'pkalarni ham yuqtiradi. U hujayralarga kirib, ularga virusning nusxalarini yaratishni buyuradi. Keyin hujayra ochiladi va virusning yangi nusxalarini boshqa hujayralarga yuboradi. Oxir-oqibat, agar samarali immun javob bo'lmasa, bemor o'pka shikastlanishi tufayli halok bo'ladi, ayniqsa Omikron variantidan oldingi COVID-19 shtammlari bilan. Yopiqlash paytida odamlar bilan minimal aloqa bo'ladi, bu esa virus tarqalishini sekinlashtiradi. Biroq, ijtimoiy aloqani to'xtatish o'ziga xos halokatli oqibatlarga olib keladi. Masalan, blokirovka paytida 2,5 milliondan ortiq bola o'qishda orqada qolish xavfi ostida edi (<unk>Jongeren<unk> 2021') ("Ta'lim va COVID-19", 2022). Bundan tashqari, OSF Healthcare ma'lumotlariga ko'ra, "O'z joniga qasd qilishda gumon qilingan yosh qizlar orasida favqulodda yordam bo'limiga har hafta tashrif buyurganlarning o'rtacha soni bir yil oldingi shu davrga nisbatan 50% dan oshgan" (OSF Health Care, 2021). Shunday qilib, ko'proq hayot xavf ostida bo'lsa-da, xavf guruhidagilar uchun qo'shimcha choralar ko'rish orqali jamiyatni xavfsiz qayta ochish va o'z joniga qasd qilish va yoshlarda o'rganish qiyinchiliklarini oldini olish mumkin. Bundan tashqari, vaksinalar to'qimalarga katta zarar yetkazilishining oldini oladi. Jamiyat nuqtai nazaridan, koronavirus ba'zi odamlarni emlashni rad etishga undaydigan "qarshilik muammosi" ekanligini isbotladi. Ko'plab fuqarolar oqibatlarini tushunmasdan emlashdan bosh tortmoqdalar. Emlashning ikki turi mavjud: mRNA va virusli vektor. mRNA COVID-19 vaktsinalari birinchi mRNA vaktsinalar bo'lib, u keng jamoatchilik uchun ishlatilgan. mRNA vaktsinalar ichida RNK hujayraga kirishiga yordam beradigan lipidlar mavjud. Ribosomalar RNKni o'qiydi va hujayralarga SARS-CoV-2 bilan bir xil tikanli oqsillarni ishlab chiqarishni buyuradi. Keyin organizm koronavirus o'tkirligi oqsillarini dushman deb biladi va ularni yo'q qilish uchun antikorlar yaratadi. Taqqoslash uchun, virusli vektorli emlashlar virusning zararsiz nusxasini bir xil tikanli oqsil DNK bilan kiritadi, immunitet tizimi unga hujum qilishi va eslab qolishiga sabab bo'ladi. Ikkala turdagi emlashlar uchun ham, agar odam kelajakda haqiqiy virusga duchor bo'lsa, B xotira hujayralari antikorlar ishlab chiqarishni davom ettiradi. Doktor Stahelning so'zlariga ko'ra, <unk>Omikron shunchalik mutatsiyaga uchraganki, uni tan oladigan emlashning antikorlari jihatidan kamroq afiniteti bor, shuning uchun javob booster zarbasi, chunki siz mukammal mos kelmasa ham, immunitet javobining miqdori bilan virusni yengib o'tasiz<unk> (Grossman va Stahel, 2022). Shunday qilib, emlashning dastlabki dozalari va yaqindagina takrorlangan dozalar infektsiyalarning oldini olishda muhim rol o'ynaydi, ammo eng muhimi, og'ir kasallik va o'lim ehtimolini kamaytiradi. Biroq, yangi tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, samarali immunitet olti oy ichida yo'qolib ketishi mumkin, shuning uchun grippga o'xshash yillik dozalarni olish kerak (Doucleff). 18 yoshdan oshgan aholining 13,6% vaksina olishdan bosh tortadi, asosan hukumatga bo'lgan ishonchsizlik tufayli (<unk>Vaksinalar COVID-19 vaktsinalari<unk>, 2022). Bu guruh immunitetining ta'sirini cheklaydi, agar yetarlicha odam emlansa, virus endi tarqalmaydi, chunki barcha maqsadlar immun bo'ladi. Nihoyat, odam blokirovkaning iqtisodiy oqibatlarini ko'rib chiqishi kerak. O'tkazib qo'yish, ayniqsa sayohat sohasida ishlaganlar uchun ulkan ishsizlikka sabab bo'ldi. Masalan, Jahon iqtisodiy forumiga ko'ra, 2020 yilda 114 million kishi ish joyini yo'qotdi (Richter, 2021). Bundan tashqari, butun dunyo bo'ylab blokirovkalar 3,2 trillion evro miqdoridagi mehnat daromadlarini yo'qotishga sabab bo'ldi. Garchi bu halokatli iqtisodiy ta'sirga olib kelsa-da, koronavirusga qarshi choralar ko'rilmagan taqdirda, odamlar hayoti xavf ostida qolishini hisobga olish kerak. NPR ma'lumotlariga ko'ra, agar yetarli choralar ko'rilmaganida, Xitoyda kasalliklarning soni taxminan 488 marta ko'paygan bo'lar edi, shuning uchun millionlab hayotlarni saqlab qolish mumkin edi (Beaubien, 2020). Xulosa qilib aytganda, COVID-19ni siyosiy, axloqiy, ijtimoiy va iqtisodiy nuqtai nazardan ko'rib chiqib, xulosa qilamanki, virus juda yuqumli va ba'zi guruhlar uchun o'limli bo'lsa-da, blokirovkalar faqat vaqtinchalik echimlardir. O'lim ko'rsatkichlari oshishni boshlaganidan so'nggina, jamiyatimiz uchun blokirovka foydali bo'ladi. Shuning uchun, erta choralar ko'rish orqali, mamlakatlar virus tarqalishini cheklashi mumkin. Masalan, niqob kiyish amaliy chora sifatida ko'rilishi uchun olti oy kerak bo'ldi. Birinchi blokirovkada ko'rganimizdek, o'n minglab odamlar ish joylarini yo'qotib, 2,5 milliondan ortiq bola Gollandiyada masofadan turib o'qishga majbur bo'ldi ("Jongeren", 2021). Shunday qilib, o'z vaqtida choralar ko'rish va tayyorgarlik ko'rish orqali odamlarni blokirovka qilishning hojati yo'q. Biroq, agar o'limlar haddan tashqari ko'payib ketadigan bo'lsa, unda mos miqdordagi koronavirus choralarini qo'llash kerak.