Rezime istwa OTAN
Context:Trete Dunkirk la te siyen pa Lafrans ak Wayòm Ini a sou 4 mas 1947, pandan konsekans Dezyèm Gè Mondyal la ak kòmansman Gè Fwad la, kòm yon Trete Alyans ak Asistans Mityèl nan evènman an nan atak posib pa Almay oswa Inyon Sovyetik. Nan mwa mas 1948, alyans sa a te elaji nan Trete Brussels la pou enkli peyi Benelux yo, fòme Òganizasyon Trete Brussels la, souvan li te ye kòm Inyon Lwès la. Diskisyon pou yon alyans militè pi laj, ki ta ka gen ladan Amerik di Nò, tou te kòmanse nan mwa sa a nan Etazini, kote politik etranje yo anba Doktrin Truman ankouraje solidarite entènasyonal kont aksyon yo te wè kòm agresyon kominis, tankou koudeta fevriye 1948 nan Tchekoslovaki. Diskou sa yo te lakòz siyen Trete Nò Atlantik la sou 4 avril 1949 pa eta manm Inyon Lwès la plis Etazini, Kanada, Pòtigal, Itali, Nòvèj, Denmark, ak Islann. Kanadyen diplomat Lester B. Pearson te yon otè kle ak ekri nan trete a.  Yon chanm long rektangilè ak ranje miltip nan moun chita sou chak bò, ak drapo pandye nan fen an lwen. Almay Lwès te rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik nan 1955, ki te mennen nan fòmasyon nan Pak la Warsaw rival pandan Lagè Fwad la. Trete Nò Atlantik la te lajman dors jiskaske lagè Koreyen an te inisye etablisman NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la pou aplike li ak yon estrikti militè entegre. Sa a enkli fòmasyon nan Siprèm Katye Jeneral Allied Powers Europe (SHAPE) nan 1951, ki adopte anpil nan estrikti militè Inyon Lwès la ak plan, ki gen ladan akò yo sou estandadize ekipman ak akò sou estasyon fòs militè etranje nan peyi Ewopeyen yo. An 1952, pòs Sekretè Jeneral NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la te etabli kòm chèf sivil òganizasyon an. Ane sa a te wè tou premye gwo egzèsis maritim NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la, Egzèsis Mainbrace ak adisyon Grès ak Latiki nan òganizasyon an. Aprè konferans Lond ak Paris yo, Almay Lwès te gen dwa pou li te revòme militèman, jan yo te rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik nan mwa me 1955, ki te, nan vire, yon faktè enpòtan nan kreyasyon Pak Warsaw dominasyon Sovyetik la, deline de bò opoze nan Lagè Fwad la.  Konstriksyon miray Bèlen an 1961 te make yon wotè nan tansyon Gè Fwad la, lè 400,000 twoup US yo te estasyone nan Ewòp. Doub sou fòs nan relasyon ki genyen ant eta Ewopeyen yo ak Etazini yo ebbed ak koule, ansanm ak dout sou kredibilite nan defans lan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik kont yon envazyon Sovyetik pwospè - dout ki te mennen nan devlopman nan endepandan franse fòs dekouraje nikleyè ak retrè a nan Lafrans soti nan estrikti NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la nan militè nan 1966. An 1982, Espay ki te fèk vin demokratik te rantre nan alyans lan.  Revolisyon 1989 yo nan Ewòp te mennen nan yon re-evalyasyon estratejik nan objektif NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la, nati, travay, ak konsantre sou kontinan an. Nan mwa Oktòb 1990, Almay Lès te vin yon pati nan Repiblik Federal Almay la ak alyans lan, ak nan Novanm 1990, alyans lan te siyen Trete a sou Fòs Lame konvansyonèl nan Ewòp (CFE) nan Pari ak Inyon Sovyetik. Li te mande rediksyon militè espesifik atravè kontinan an, ki te kontinye apre efondreman Pak Varswa a nan mwa fevriye 1991 ak disolisyon Inyon Sovyetik nan mwa desanm sa a, ki te retire de facto advèsè prensipal yo nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la. Sa a te kòmanse yon rale desann nan depans militè ak ekipman nan Ewòp. Trete CFE a te pèmèt moun ki te siyen li yo retire 52 000 moso zam konvansyonèl nan 16 ane ki vin apre yo, e li te pèmèt depans militè pa manm Ewopeyen NATOganizasyon Trete Nò Atlantik yo diminye pa 28 pousan soti nan 1990 a 2015. Nan 1990 asirans yo te bay pa plizyè lidè Lwès yo Mikhail Gorbachev ke NATOganizasyon Trete Nò Atlantik pa ta elaji pi lwen bò solèy leve, jan yo revele pa memorandòm nan konvèsasyon prive. Sepandan, tèks final la nan Trete a sou Settlement final la ak respè nan Almay, ki te siyen pita nan ane sa a, pa te gen okenn mansyone pwoblèm nan nan ekspansyon bò solèy leve.  De seksyon konkrè wo nan yon miray nan yon gazon zèb devan yon bilding koube ak fenèt vè ble. Fall nan miray la Bèlen nan 1989 make yon pwen vire nan wòl NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la nan Ewòp, ak seksyon sa a nan miray la se kounye a parèt deyò katye jeneral NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la. Nan ane 1990 yo, òganizasyon an pwolonje aktivite li nan sitiyasyon politik ak imanitè ki pa t 'anvan te enkyetid NATOganizasyon Trete Nò Atlantik. Pandan kraze nan Yougoslavi, òganizasyon an te fè premye entèvansyon militè li yo nan Bosni soti nan 1992 a 1995 ak pita Yougoslavi an 1999. Konflik sa yo te motive yon gwo restrukturasyon militè apre Lagè Fwad la. Estrikti militè NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la te redwi ak reòganize, ak nouvo fòs tankou Katye Jeneral Allied Command Europe Rapid Reaction Corps etabli.  Politikman, òganizasyon an te chèche pi bon relasyon ak eta yo nouvo otonòm santral ak lès Ewopeyen an, ak fowòm diplomatik pou koperasyon rejyonal ant NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la ak vwazen li yo te etabli pandan peryòd sa a apre Lagè Fwad, ki gen ladan Patenarya pou lapè ak inisyativ dyalòg Mediterane a nan 1994, Konsèy la Euro-Atlantik Patenarya nan 1997, ak NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la-Larisi Konsèy la Joint Pèmanan nan 1998. Nan somè 1999 Washington, Ongri, Polòy, ak Repiblik Tchekoslovaki ofisyèlman rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik, ak òganizasyon an tou pibliye nouvo direktiv pou manm ak endividyalize "Aksyon Plan Manm". Plan sa yo gouvène adisyon ki vin apre a nan nouvo manm alyans. Eleksyon Prezidan franse Nicolas Sarkozy an 2007 te mennen nan yon gwo refòm nan pozisyon militè Lafrans la, ki te fini ak retou a manm plen sou 4 avril 2009, ki te gen ladan tou Lafrans retounen nan Estrikti Kòmandman Militè NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la, pandan y ap kenbe yon dekouraje endepandan nikleyè.  Atik 5 nan Trete Nò Atlantik la, ki egzije eta manm yo vini nan èd nan nenpòt eta manm ki sijè a yon atak ame, te envoke pou premye ak sèlman fwa apre atak 11 septanm yo, apre yo fin ki twoup yo te deplwaye nan Afganistan anba NATOganizasyon Trete Nò Atlantik ki te dirije ISAF la. Òganizasyon an te opere yon seri de wòl adisyonèl depi lè sa a, ki gen ladan voye fòmatè nan Irak, ede nan operasyon kont-pirat, ak nan 2011 ranfòse yon zòn ki pa gen vòl sou Libi an akò ak Rezolisyon 1973 Konsèy Sekirite Nasyonzini an.  Annexion Larisi a nan Crimea mennen nan kondanasyon fò pa tout manm NATOganizasyon Trete Nò Atlantik, e li te youn nan sèt fwa ke Atik 4, ki mande pou konsiltasyon nan mitan manm NATOganizasyon Trete Nò Atlantik, te invoqué. Tan anvan yo enkli pandan lagè Irak la ak lagè sivil Siryen an. Nan somè Wales 2014 la, lidè yo nan eta manm NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la ofisyèlman angaje pou la pwemye fwa pou depanse ekivalan a omwen de pousan nan pwodwi domestik brit yo sou defans pa 2024, ki te deja sèlman yon direktiv enfòmèl. Nan somè Warsaw 2016 la, peyi NATOganizasyon Trete Nò Atlantik yo te dakò sou kreyasyon prezans NATOganizasyon Trete Nò Atlantik ranfòse, ki te deplwaye kat gwoup batay miltinasyonal nan gwosè batayon nan Estoni, Letoni, Lityani, ak Polòy. Anvan ak pandan 2022 envazyon Ris nan Ikrèn, plizyè peyi NATOganizasyon Trete Nò Atlantik voye twoup tè, bato de gè ak avyon de gè ranfòse alyans la bò solèy leve, ak plizyè peyi ankò envoke Atik 4. Nan mwa mas 2022, lidè NATOganizasyon Trete Nò Atlantik yo te rankontre nan Brussels pou yon somè ekstraòdinè ki te enplike tou lidè Gwoup Sèt la ak Inyon Ewopeyen an. Eta manm NATOganizasyon Trete Nò Atlantik yo te dakò pou etabli kat gwoup batay adisyonèl nan Bilgari, Ongri, Woumani, ak Slovaki, ak eleman nan fòs repons NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la te aktive la pou premye fwa nan istwa NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la.  Nan mwa jen 2022, NATOganizasyon Trete Nò Atlantik te deplwaye 40,000 twoup sou 2,500-kilomèt-long (1,550 mi) bò solèy leve li yo pou anpeche agresyon Ris. Plis pase mwatye nan nimewo sa a te deplwaye nan Bilgari, Woumani, Ongri, Slovaki, ak Polòy, ki senk peyi rasanble yon konsiderab fòs konbine ansyen NATOganizasyon Trete Nò Atlantik nan 259,000 twoup. Pou konplete fòs aeryen Bilgari a, Espay voye Eurofighter Typhoon, Netherlands voye uit avyon atak F-35, ak avyon atak adisyonèl franse ak ameriken ta rive byento tou.  NATOganizasyon Trete Nò Atlantik jwi sipò piblik nan tout eta manm li yo.
Òganizasyon Trete Nò Atlantik la (OTAN, franse: Organisation du traité de l'Atlantique nord), oswa Alyans Nò Atlantik la, Alyans Atlantik la, Alyans Lwès la, se yon alyans militè. Li te etabli pa Trete Nò Atlantik la nan 1949 e li te siyen nan Washington, DC, Etazini, sou 4 avril 1949. Manm li yo nan 1949 te Etazini, Bèljik, Netherlands, Luxembourg, Lafrans, Wayòm Ini, Kanada, Pòtigal, Itali, Nòvèj, Denmark ak Islann. Sou 18 fevriye 1952, Lagrès ak Latiki te rantre tou.  Lè Almay Lwès te rantre nan òganizasyon an sou 9 me 1955 li te dekri kòm "yon pwen de vire desizif nan istwa a nan kontinan nou an" pa Halvard Lange, Minis Zafè Etranjè nan Nòvèj nan moman an., Rezilta a te Pak la Warsaw, ki te siyen sou 14 me 1955 pa Inyon Sovyetik la ak eta satelit li yo kòm repons a NATOganizasyon Trete Nò Atlantik.  Apre lagè frèt nan 1999 twa ansyen peyi kominis, Ongri, Repiblik Tchekoslovaki, ak Polòy te rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la. Sou 29 mas 2004 sèt lòt peyi Nò Ewopeyen ak Lès Ewopeyen yo te rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik: Estoni, Letoni ak Lityani epi tou Sloveni, Slovaki, Bilgari, ak Woumani.  Kwoasi ak Albani te resevwa envitasyon manm NATOganizasyon Trete Nò Atlantik sou 3 avril 2008. Repiblik Masedwan te resevwa envitasyon a sèlman kondisyonèl paske li te veto pa Lagrès paske nan dispit non li yo ak Lagrès.  Montenegwo te rantre nan 5 jen 2017. Aprè li te chanje non li pou mete fen nan dispit la, Nò Masedwan te rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik sou 27 mas 2020 e li te vin 30èm manm li yo. Iland te ofisyèlman rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik la sou 8 septanm 2020 kòm yon obsèvatè.  Nan mwa avril 2023, Fenlann te rantre nan NATOganizasyon Trete Nò Atlantik, apre efò yo rantre nan depi 2022 envazyon Ris la nan Ikrèn.