પ્રકૃતિ કે ઉછેર કઈ વધુ મહત્વની છે?
પ્રકૃતિ વિરુદ્ધ ઉછેરની દલીલ અસ્તિત્વમાં છે કારણ કે મનુષ્ય જટિલ વિચારને ધ્યાનમાં લેવા સક્ષમ છે. બાળકની પ્રકૃતિ (અંતર્ગત પ્રકૃતિ, વલણ, અથવા પૂર્વસૂચન), અથવા ઉછેર (સંભાળ, ઉપદેશો, અથવા શરત) તે પુખ્ત જીવનમાં કોણ અથવા શું બનશે તે માટે વધુ જવાબદાર છે.  મોટે ભાગે એવું માનવામાં આવે છે કે મનુષ્ય સંદર્ભનું ઉત્પાદન છે (ઉછેર). આપણે જે પરિસ્થિતિમાં ઉછર્યા છીએ, એ આપણા જીવનમાં જે બનશે તેના પર ઘણી અસર કરે છે. પરંતુ, તે જરૂરી નથી કે તે કાળા અને સફેદ છે. એવા અસંખ્ય ઉદાહરણો છે કે જે અત્યંત મુશ્કેલ સંજોગોમાં જન્મેલા બાળકો છે, જે સમાજમાં સારી રીતે ગોળાકાર, ઉચ્ચ યોગદાન આપનારા સભ્યો તરીકે ઉછર્યા છે.  પરિણામે, તે માનવું વાજબી રહેશે કે પ્રકૃતિ એક મજબૂત પરિબળ છે, જેમાં કોઈ વ્યક્તિ ઉછેરવામાં આવે છે તે નર્સિંગ (પર્યાવરણ) ની અનુલક્ષીને. શું તમે પણ હિંસાનો ભોગ બન્યા છો? તો પછી પ્રકૃતિ વધુ મહત્વની છે?  આ ચર્ચામાં મુશ્કેલી એ છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ બીજા જેવી જ નથી. પ્રકૃતિ વિરુદ્ધ ઉછેરની અસરકારકતા સ્થાપિત કરવા માટે પ્રયોગો હાથ ધરવા મુશ્કેલ છે. માત્ર માનવાધિકારના દ્રષ્ટિકોણથી જ નહીં, પરંતુ વધુમાં એક ચલ દ્રષ્ટિકોણથી પણ. ખરેખર માનવીય પ્રકૃતિના સંદર્ભમાં નિયંત્રિત કરવા માટે ઘણા બધા ચલો છે, કે ન્યુટ્રેશન તત્વ પર કોઈ નિયંત્રણ લાદવાનું અસંતુલન હશે.  આ પ્રશ્નનો વિચાર કરતી વખતે, એ સમજવું અગત્યનું છે કે વિકાસલક્ષી મનોવિજ્ઞાન હજુ પણ તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, અને સમજવું કે પ્રકૃતિ અને ઉછેર બંને માનવ વિકાસમાં જરૂરી પરિબળો છે.