Li ser bingehê beşa jêrîn, yekemîn amûrê dewletê ya hişk û bikaranîna wê rave bikin.
Context:Berî ku zanîna elektrîkê çêbibe, mirovan ji şokên masiyên elektrîkê agahdar bûn. Nivîsên Misrî yên kevn ên ku ji 2750 BZ ve tên, ji van masî re wekî "Thunderer of the Nile" binav dikin, û wan wekî "parêzvanên" hemû masî yên din binav dikin. Masî elektrîkê careke din bi hezaran salan paşê ji hêla xwezayîzan û bijîşkên Yunanî, Romayî û Erebî yên kevnar ve hate ragihandin. Çend nivîskarên kevnar, wekî Pliny the Elder û Scribonius Largus, bandora bêzarkirina şokên elektrîkê ya ji hêla catfish elektrîkê û tîrêjên elektrîkê ve têne dayîn piştrast kirin, û dizanin ku şokên wiha dikarin li gel tiştên rêber derbas bibin. Nexweşên bi nexweşiyên wek gout an serêşkê hatin rêxistin ku bi hêviya ku şikefta bihêz dikare wan derman bike, bi maseyên elektrîkê re bigirin. Çandên kevnar ên li derdora Deryaya Navîn dizanin ku hinek tiştên wekî çengên amberê, dikarin bi pelên pisîkê re bêne rûtin da ku tiştên sivik ên wekî perên xwe bikişînin. Thales ji Miletusê li dora 600 b.z. rêze çavdêriyên elektrîkê statîk çêkir, ji ku ew bawer dikir ku zextan amber magnetîk kir, berevajî mîneralên mîna magnetît, ku hewceyê zextan nebû. Thales di baweriya xwe de ku ev eleqedarî ji ber bandora magnetîk bû, ne rast bû, lê piştre zanist dê girêdana di navbera magnetîzm û elektrîkê de îsbat bike. Li gorî teoriyeke nîqaşkirî, dibe ku Partiya zanîna elektroplating hebûbe, li ser bingeha vedîtina sala 1936 ya Bateriya Bexdayê, ku mîna hucreyeke galvanîk e, her çend ne diyar e ku gelo artefakt di xwezayê de elektrîk bû. Elektrîkê dê bi hezaran salan heta 1600'an, heta ku zanyarê Îngîlîz William Gilbert De Magnete nivîsand, ku wî lêkolîneke balkêş a elektrîkê û magnetîzmê çêkir, bandora lodestone ji elektrîkê statîk a ku ji hêla amberê ve tê çêkirin, cuda kir. Wî peyva Latînî ya Nû electricus ("ji amber" an "wek amber", elektron, peyva Yewnanî ya "amber") çêkir da ku behsa taybetmendiya kişandina tiştên biçûk bike piştî ku tê şûştin. Ev hevkarî bû sedema peyvên îngilîzî "elektrik" û "elektrik", ku yekem car di pirtûka Thomas Browne ya Pseudodoxia Epidemica ya 1646an de derket. Xebatên din di sedsala 17'an û destpêka sedsala 18'an de ji hêla Otto von Guericke, Robert Boyle, Stephen Gray û C. F. du Fay ve hatin kirin. Di dawiya sedsala 18an de, Benjamin Franklin lêkolînên berfireh li ser elektrîkê pêk anîn, malên xwe firotin da ku xebatên xwe fînans bikin. Di Hezîrana 1752 de ew navdar e ku kilîteke metalê li binê lîstika kite ya şilkirî ve girêdayî ye û kite li esmanê metirsîdar a bahozê difirîne. A şikeftên şikeftên jumping ji key ji bo pişta destê xwe nîşan da ku tîrêj bi rastî jî di xwezayê de elektrîkê bû. Wî herwiha helwesta paradoksal a Leyden jar wekî amûreke ji bo veşartina miqdarên mezin ên şarjên elektrîkê di warê elektrîkê de ku ji her du şarjên erênî û neyînî pêk tê, rave kir Di 1775an de, Hugh Williamson di serî de ceribandinên ku li ser şokên ku ji hêla hêlîna elektrîkê ve têne kirin, ji Royal Society re ragihand; Di heman salê de ceribandin û anatomist John Hunter avaniya organên elektrîkê yên masî diyar kir. Di 1791'an de, Luigi Galvani vedîtina xwe ya bioelectromagnetics weşand, nîşan da ku elektrîk ew navend e ku neuronên peyamên ji masûlkan re derbas dikin. Bateriya Alessandro Volta, an pileya voltaîk, ya 1800'an, ku ji qatên zinc û bakir ên bi hev re çêkirî, zanistvanan bi çavkaniyeke hêza elektrîkê ya pêbawertir ji makîneyên elektrostatik ên berê bikar anîn peyda kir. Naskirina elektromagnetizmê, yekitiya diyardeyên elektrîkê û magnetîk, ji ber Hans Christian Ørsted û André-Marie Ampère di 1819-1820 de ye. Michael Faraday di 1821an de motorê elektrîkê çêkir, û Georg Ohm di 1827an de bi matematîkê çerxa elektrîkê analîz kir. Elektrîk û magnetîzm (û ronahî) bi teqezî ji hêla James Clerk Maxwell ve, bi taybetî di "Li ser xetên Fîzîkî yên Hêz" de di 1861 û 1862 de ve girêdayî bûn. Dema ku di destpêka sedsala 19'an de pêşketinên lezgîn di zanista elektrîkê de dîtibûn, di dawiya sedsala 19'an de pêşketinên herî mezin di endazyariya elektrîkê de dibînin. Bi saya kesên wek Alexander Graham Bell, Ottó Bláthy, Thomas Edison, Galileo Ferraris, Oliver Heaviside, Ányos Jedlik, William Thomson, 1st Baron Kelvin, Charles Algernon Parsons, Werner von Siemens, Joseph Swan, Reginald Fessenden, Nikola Tesla û George Westinghouse, elektrîk ji meraqeke zanistî veguherî alavek girîng ji bo jiyana modern. Di sala 1887'an de Heinrich Hertz dît ku elektrodên ku bi ronahiya ultraviyole têne ronîkirin, bi hêsanî tîrêjên elektrîkê çêdikin. Di sala 1905'an de, Albert Einstein nivîsarek weşand ku daneyên ceribandinê ji bandora fotoelektrîk wekî encama enerjiya ronahiyê di pakêtên kuantîzekirî de têne hildan, elektronan enerjî dikin. Ev keşf bû sedema şoreşa quantum. Einstein xelata Nobelê ya Fîzîkê di sala 1921an de wergirt ji ber "derketina qanûna bandora fotoelektrîk". Bandora fotoelektrîk di fotocell de jî tê bikar anîn, wekî ku di panelên rojê de tê dîtin. Yekemîn cîhaza dewletê ya solid "detektorê çepikê pisîkê" bû ku cara yekemîn di salên 1900'an de di wergirên radyoyê de hate bikar anîn. A wire whisker-wek tê danîn bi sivikî bi krîstal solid (wek krîstal germanium) ji bo tespîtkirina sînyala radyoyê bi bandora junction contact. Di pêkhateya dewletê ya hişk de, niha bi hêmanên hişk û pêkhateyên ku bi taybetî ji bo veguhastin û berfirehkirina wê hatine çêkirin ve tê sînorkirin. Herikîna niha dikare bi du şêweyan were fêmkirin: wekî elektronên bi şarjê neyînî, û wekî kêmbûna elektronên bi şarjê erênî ku jê re dibêjin hole. Ev tawan û çûk bi têgihiştina fîzîkaya quantum têne fêmkirin. Materyalê avakirina pir caran nîvberhênerê krîstalî ye. Elektronîkên dewletê yên xurt bi derketina teknolojiya transistorê bi xwe re hat. Yekemîn transîstora karker, transîstora girêdana xalê ya germanium-based, ji hêla John Bardeen û Walter Houser Brattain li Bell Labs di 1947 de hate çêkirin, piştre di 1948 de transîstora girêdana bipolar hate çêkirin.
Yekemîn cîhaza dewletê ya solid "detektorê çepikê pisîkê" bû ku cara yekemîn di salên 1900'an de di wergirên radyoyê de hate bikar anîn. A wire whisker-wek tê danîn bi sivikî bi krîstal solid (wek krîstal germanium) ji bo tespîtkirina sînyala radyoyê bi bandora junction contact.