Akaretsa histori ea NATO
Context:Selekane sa Dunkirk se saennoe ke Fora le United Kingdom ka la 4 Hlakubele 1947, kamora Ntoa ea Bobeli ea Lefatše le qaleho ea Ntoa ea Cold, e le Selekane sa Selekane le Thuso e Kopanetsoeng haeba ho ka etsahala hore Jeremane kapa Soviet Union e hlasele. Ka March 1948, selekane sena se ile sa atolosoa ka Tumellano ea Brussels hore se akarelletse linaha tsa Benelux,'me sa theha Mokhatlo oa Tumellano ea Brussels, oo ka tloaelo o tsejoang e le Western Union. Lipuisano tsa selekane se pharaletseng sa sesole, se neng se ka akarelletsa Amerika Leboea, le tsona li ile tsa qala khoeling eo United States, moo leano la eona la kantle ho naha tlas'a Thuto ea Truman le neng le khothalletsa bonngoe ba machaba khahlanong le liketso tseo ba neng ba li nka e le tlhaselo ea Bokomonisi, tse kang coup d'état ea February 1948 Czechoslovakia. Lipuisano tsena li ile tsa fella ka ho saenoa ha Selekane sa Atlantic Leboea ka la 4 April 1949 ke linaha tseo e leng litho tsa Western Union hammoho le United States, Canada, Portugal, Italy, Norway, Denmark le Iceland. Moruti oa Canada Lester B. Pearson e ne e le mongoli oa sehlooho le moqapi oa tumellano eo.  Kamore e telele e likhutlo li 'nè e nang le mela e mengata ea batho ba lutseng ka lehlakoreng le leng,'me lifolakha li leketlile qetellong. Jeremane Bophirimela e ile ea ikopanya le NATO ka 1955, e leng se ileng sa lebisa ho thehoeng ha Selekane sa Warsaw nakong ea Ntoa ea Mantsoe. Selekane sa North Atlantic se ne se sa sebetse ho fihlela Ntoa ea Korea e qala ho thehoa ha NATO ho e kenya tšebetsong ka sebopeho se kopaneng sa sesole. Sena se ne se kenyelletsa ho thehoa ha Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE) ka 1951, e ileng ea amohela meralo le merero e mengata ea sesole ea Western Union, ho kenyeletsoa le litumellano tsa bona tsa ho tiisa lisebelisoa le litumellano tsa ho emisa mabotho a sesole a kantle ho naha linaheng tsa Europe. Ka 1952, ho ile ha thehoa boemo ba Mongoli-Kakaretso oa NATO e le molaoli ea ka sehloohong oa sechaba oa mokhatlo oo. Selemong sona seo ho ile ha boela ha tšoaroa boikoetliso ba pele bo boholo ba likepe tsa NATO, bo bitsoang Exercise Mainbrace,'me Greece le Turkey tsa ikopanya le mokhatlo oo. Ka mor'a Likopano tsa London le Paris, Jeremane Bophirimela e ile ea lumelloa ho hlomella sesole hape, ha e kena NATO ka Mots'eanong oa 1955, e neng e le eona lebaka le leholo la ho theoa ha Selekane sa Warsaw se laoloang ke Soviet, se khethollang mahlakore a mabeli a loantšanang a Ntoa ea Cold.  Ho hahoa ha Lerako la Berlin ka 1961 ho ile ha tšoaea tlhōrō ea tsitsipano ea Ntoa ea Mantsoe, ha masole a Maamerika a 400 000 a ne a le Europe. Lipelaelo mabapi le matla a kamano pakeng tsa linaha tsa Europe le United States li ile tsa fokotseha le ho fokotseha, hammoho le lipelaelo mabapi le ho tšepahala ha tšireletso ea NATO khahlanong le tlhaselo e ka 'nang ea e-ba teng ea Soviet Union - lipelaelo tse lebisitseng ho nts'etsopele ea tšitiso ea nyutlelie e ikemetseng ea Fora le ho tlosoa ha Fora mohahong oa sesole oa NATO ka 1966. Ka 1982, Spain e neng e sa tsoa fumana demokrasi e ile ea ikopanya le selekane sena.  Phetohelo ea 1989 Europe e ile ea etsa hore ho hlahlojoe bocha morero oa NATO, sebōpeho sa eona, mesebetsi ea eona le ho tsepamisa maikutlo k'honthinenteng eo. Ka October 1990, Jeremane Bochabela e ile ea fetoha karolo ea Federal Republic of Germany le selekane,'me ka November 1990, selekane se ile sa saena Tumellano ea Mabotho a Hlometseng a Tloaelehileng Europe (CFE) Paris le Soviet Union. E ile ea laela hore ho fokotsoe mabotho a itseng a sesole ho pholletsa le k'honthinente, a ileng a tsoela pele ka mor'a ho oa ha Selekane sa Warsaw ka February 1991 le ho qhalana ha Soviet Union ka December, e leng se ileng sa tlosa bahanyetsi ba ka sehloohong ba NATO. Sena se ile sa qala ho fokotsa litšenyehelo tsa sesole le thepa ea sesole Europe. Selekane sa CFE se ile sa lumella ba saenneng hore ba tlose lihlomo tse 52 000 tse tloaelehileng lilemong tse leshome le metso e tšeletseng tse latelang,'me sa lumella litšenyehelo tsa sesole tsa litho tsa Europe tsa NATO hore li fokotsehe ka karolo ea 28 lekholong ho tloha ka 1990 ho ea ho 2015. Ka 1990 baeta-pele ba'maloa ba Bophirimela ba ile ba tiisetsa Mikhail Gorbachev hore NATO e ke ke ea atolohela bochabela, joalokaha ho senotsoe ke litokomane tsa lipuisano tsa sephiri. Leha ho le joalo, taba e ngotsoeng ea ho qetela ea Tumellano ea ho Rarolla Mathata ka ho Feletseng Mabapi le Jeremane, e ileng ea tekenoa hamorao selemong seo, ha ea ka ea bua letho ka taba ea ho atoloha ka bochabela.  Likarolo tse peli tse telele tsa konkreite tsa lerako le lebaleng la joang ka pel'a mohaho o kobehileng o nang le lifensetere tsa khalase e putsoa. Ho oa ha Lerako la Berlin ka 1989 ho ile ha tšoaea phetoho e khōlō mosebetsing oa NATO Europe,'me karolo ena ea lerako e se e le ka ntle ho ntlo-khōlō ea NATO. Lilemong tsa bo-1990, mokhatlo ona o ile oa atolosa mesebetsi ea oona maemong a lipolotiki le a botho ao pele e neng e se matšoenyeho a NATO. Nakong ea ho Qhalana ha Yugoslavia, mokhatlo o hlophisitsoeng o ile oa kenya letsoho la oona la pele la sesole Bosnia ho tloha ka 1992 ho ea ho 1995'me hamorao Yugoslavia ka 1999. Likhohlano tsena li ile tsa etsa hore ho be le phetoho e khōlō ea sesole ka mor'a Ntoa ea Mantsoe. Sebopeho sa sesole sa NATO se ile sa fokotsoa' me sa hlophisoa bocha, ha ho thehoa mabotho a macha a kang Setsi sa Boholo sa Allied Command Europe Rapid Reaction Corps.  Lipolotiking, mokhatlo o hlophisitsoeng o ile oa batla likamano tse ntle le linaha tse sa tsoa ikemela tsa Europe Bohareng le Bochabela,'me ho ile ha thehoa liforamo tsa lipuisano bakeng sa tšebelisano' moho ea tikoloho pakeng tsa NATO le baahisani ba eona nakong ena ea kamora Ntoa ea Cold, ho kenyeletsoa le Ts'ebelisano'moho bakeng sa Khotso le mohato oa Puisano ea Mediterranean ka 1994, Lekhotla la Ts'ebelisano'moho la Euro-Atlantic ka 1997, le Lekhotla le Kopaneng le sa Feleng la NATO le Russia ka 1998. Sebokeng se neng se tšoaretsoe Washington ka 1999, Hungary, Poland le Czech Republic li ile tsa ikopanya le NATO ka molao,' me mokhatlo ona o ile oa boela oa fana ka tataiso e ncha ea ho ba setho ka "Merero ea ho Etsa Lintho Bakeng sa ho ba Setho". Merero ena e ne e laola ho eketsoa ha litho tse ncha tsa selekane. Ho khethoa ha Mopresidente oa Fora Nicolas Sarkozy ka 2007 ho ile ha lebisa phetohong e kholo ea boemo ba sesole sa Fora, e ileng ea fella ka ho khutlela ho setho se felletseng ka la 4 Mmesa 2009, se neng se boetse se kenyelletsa Fora ho ikopanya le NATO Military Command Structure, ha e ntse e boloka tšusumetso e ikemetseng ea nyutlelie.  Sehlooho sa 5 sa selekane sa North Atlantic, se hlokang hore linaha tseo e leng litho tsa sona li thuse naha leha e le efe eo e leng setho sa eona e hlasetsoeng ka lihlomo, se ile sa sebelisoa ka lekhetlo la pele le le leng feela ka mor'a litlhaselo tsa la 11 September, tseo ka mor'a tsona masole a ileng a romeloa Afghanistan tlas'a taolo ea ISAF ea NATO. Mokhatlo ona o sebelisitse mefuta e mengata ea mesebetsi e meng ho tloha ka nako eo, ho kenyelletsa ho romella bakoetlisi Iraq, ho thusa mesebetsing ea ho loants'a bosholu ba thepa, mme ka 2011 ho tiisa sebaka se se nang lifofane ho feta Libya ho latela qeto ea Lekhotla la Ts'ireletso la UN 1973.  Ho kenngoa ha Crimea ke Russia ho ile ha fella ka ho nyatsuoa ka matla ke litho tsohle tsa NATO,'me e bile e 'ngoe ea makhetlo a supileng ao ho' nileng ha sebelisoa Article 4, e batlang hore litho tsa NATO li buisane. Linako tse fetileng li ne li akarelletsa nakong ea Ntoa ea Iraq le Ntoa ea Lehae ea Syria. Sebokeng sa Wales sa 2014, baeta-pele ba linaha tseo e leng litho tsa NATO ba ile ba itlama ka molao ka lekhetlo la pele hore ba tla sebelisa chelete e lekanang le bonyane liphesente tse peli tsa lihlahisoa tsa bona tse ka hare ho naha bakeng sa tšireletso ka 2024, e neng e le tataiso e sa reroang feela pele. Sebokeng sa Warsaw sa 2016, linaha tsa NATO li ile tsa lumellana ka ho theoa ha NATO Enhanced Forward Presence, e ileng ea tsamaisa lihlopha tse 'ne tsa ntoa tsa linaha tse ngata Estonia, Latvia, Lithuania le Poland. Pele le nakong ea tlhaselo ea Russia ea Ukraine ea 2022, linaha tse'maloa tsa NATO li ile tsa romela mabotho a fatše, likepe tsa ntoa le lifofane tsa ntoa ho matlafatsa lehlakore le ka bochabela la selekane,' me linaha tse ngata li ile tsa boela tsa sebelisa Article 4. Ka Hlakubele 2022, baetapele ba NATO ba ile ba kopana Brussels bakeng sa seboka se sa tloaelehang se neng se boetse se kenyelletsa baetapele ba Sehlopha sa Ba Supileng le ba European Union. Linaha tseo e leng litho tsa NATO li ile tsa lumela ho theha lihlopha tse ling tse 'nè tsa ntoa Bulgaria, Hungary, Romania le Slovakia,' me ka lekhetlo la pele historing ea NATO, ho ile ha sebelisoa likarolo tsa Lebotho la NATO le Ikarabellang.  Ho tloha ka Phuptjane 2022, NATO e ne e sebelisitse masole a 40,000 ho pholletsa le lebotho la eona la Bochabela le bolelele ba lik'hilomithara tse 2,500 ho thibela tlhaselo ea Russia. Ho feta halofo ea palo ena e 'nile ea romeloa Bulgaria, Romania, Hungary, Slovakia le Poland, tseo linaha tsena tse hlano li bokellang lebotho le leholo la masole a 259 000 a kopaneng a neng a le NATO. Ho tlatsetsa Sesole sa Lifofane sa Bulgaria, Spain e ile ea romela lifofane tsa Eurofighter Typhoon, Netherlands ea romela lifofane tse robeli tsa tlhaselo tsa F-35,'me haufinyane lifofane tse eketsehileng tsa tlhaselo tsa Fora le tsa United States le tsona li ne li tla fihla.  NATO e thabela tšehetso ea sechaba linaheng tsohle tseo e leng litho tsa eona.
North Atlantic Treaty Organization (NATO, French: Organisation du traité de l'Atlantique nord), kapa North Atlantic Alliance, Atlantic Alliance, Western Alliance, ke selekane sa sesole. E ile ea thehoa ke Tumellano ea Atlantic Leboea ka 1949'me ea tekenoa Washington, DC, United States, ka la 4 April, 1949. Litho tsa eona ka 1949 e ne e le United States, Belgium, Netherlands, Luxembourg, Fora, United Kingdom, Canada, Portugal, Italy, Norway, Denmark le Iceland. Ka la 18 February, 1952, Greece le Turkey le tsona li ile tsa ikopanya.  Ha Jeremane Bophirimela e kena mokhatlong ona ka la 9 Mots'eanong 1955 e ile ea hlalosoa e le "ntlha ea bohlokoa historing ea k'honthinente ea rona" ke Halvard Lange, Letona la Litaba tsa Kantle ho Naha la Norway ka nako eo., sephetho e bile Tumellano ea Warsaw, e saennoeng ka la 14 Mots'eanong 1955 ke Soviet Union le linaha tsa eona tsa satellite e le karabelo ho NATO.  Ka mor'a Ntoa ea Mantsoe ka 1999, linaha tse tharo tseo pele e neng e le tsa bokomonisi, e leng Hungary, Czech Republic le Poland, li ile tsa ikopanya le NATO. Ka la 29 March, 2004, linaha tse ling tse supileng tsa Europe Leboea le Bochabela li ile tsa ikopanya le NATO: e leng Estonia, Latvia le Lithuania hammoho le Slovenia, Slovakia, Bulgaria le Romania.  Croatia le Albania li ile tsa memeloa ho ba litho tsa NATO ka la 3 April 2008. Rephaboliking ea Macedonia ho ile ha fanoa ka memo e le 'ngoe feela e nang le maemo hobane e ne e hanetsoe ke Greece ka lebaka la ho se lumellane ha eona le Greece ka lebitso.  Montenegro e ile ea ikopanya ka la 5 Phuptjane 2017. Ka mor'a ho fetola lebitso la eona ho felisa qabang, North Macedonia e ile ea ikopanya le NATO ka la 27 Hlakubele 2020'me ea ba setho sa eona sa bo30. Ireland e ile ea ikopanya ka molao le NATO ka la 8 Loetse 2020 e le moshebelli.  Ka April 2023, Finland e ile ea ikopanya le NATO, ka mor'a boiteko ba ho ikopanya ho tloha ha Russia e hlasela Ukraine ka 2022.