Qormo ku saabsan in tallaabooyinka siyaasadda corona ay faa'iido u leeyihiin bulshada iyo in kale
Kadib ku dhawaad laba sano oo ah cudurka faafa ee COVID-19 iyo xannibaad kale, dad badan oo ku nool Nederland ayaa sii kordhaya oo aan xasilloonayn oo ka dheregsan xayiraadaha. Sida laga soo xigtay Rijksoverheid, rikoor jabiyay 74,000 xaaladood ayaa lagu xaqiijiyay Nederland 28-kii Janaayo, iyadoo toban kaliya oo la xiriira corona-ICU ama dhimasho (<unk>Cudurrada- Xaaladaha la xaqiijiyay<unk>, 2022). Tani waxay kicineysaa dood: Ma xukuumaddu waa inay sii wadaa fulinta tallaabooyinkan ama maya? Si jawaab loo helo, qofku waa inuu marka hore fahmaa fayraska iyo sida uu u faafo, ka dibna uu ka fiirsado doodaha siyaasadda, anshaxa, bulshada iyo aragtida dhaqaalaha. Kiiskii ugu horreeyay ee la soo sheegay ee SARS-CoV-2, kaas oo sababa cudurka COVID-19, wuxuu ahaa Diseembar 31, 2019 ("Cudurka Coronavirus", 2022), wuxuuna bilaabay falcelin silsilad ah oo xasillooni darro siyaasadeed oo adduunka oo dhan ah. waxa uu ku bilaawday Shiinaha gudahiisa markii ugu horeysay cudur safmareen ah kadibna uu gaaray wadan kasta dalalka caalamka bilihii ugu danbeeyay 20-kii sano ee la soo dhaafay, dalal badan waxaa saameeyay fayrasyada la xiriira Covid-19 sida SARS. Waayo aragnimadii hore awgeed, waxay isla markiiba qaadeen tallaabooyin ku haboon. Tusaale ahaan, Shiinaha ma helin wax ka badan 110,000 oo kiis tan iyo bilowgii masiibada, inkasta oo ay leedahay ku dhowaad 1.5 bilyan oo qof (Worldometer, 2022). Si kastaba ha ahaatee, dal aan sidaa u xasilooneyn siyaasad ahaan, sida Turkiga, ayaa ahaa mid aan sidaa u diyaarsaneyn waxaana la soo daristay 12 milyan oo kiis, inkastoo ay ku nool yihiin 85 milyan. Fayrasku si dhakhso ah ayuu u faafaa sababtoo ah hawadu waa habka uu ku faafo. Haddii qofku uu ku dhow yahay qof cudurka qaba, neefsashada qofka qaba ayaa qaadi karta fayraska waxaana neefsan kara dadka caafimaadka qaba. Xirashada maaskaro iyo kala fogaanshaha waxay ka caawinayaan ka hortagga in shakhsiyaadka cudurka qaba ay ku faafiyaan walxaha fayraska agagaarka dadka caafimaadka qaba. Si kastaba ha ahaatee, wadamada aan tallaabooyinka loo hirgelin, waxaa si weyn u kordhay dhimashada xad dhaafka ah. Nooca cusub ee omicron wuxuu cadeynayaa inuu ku faafayo ugu yaraan 20 jeer ka dhaqso badan noocyadii asalka ahaa sababtoo ah 30 isbedel (Grossman iyo Stahel, 2022). Nasiib wanaagse, sidoo kale waa wax aad uga yar halista maxaa yeelay ma weerarto unugyada sambabada marxaladeeda hore (Zimmer iyo Ghorayshi, 2021). Sidoo kale qofku wuxuu falanqeyn karaa xannibaadaha coronavirus marka laga eego aragti anshaxeed: miyay tahay inaan hoos u dhigno tallaabooyinka corona xitaa haddii sidaas la yeelo waxay halis gelin kartaa nolosha dad badan? Laga bilaabo 28 Janaayo 2021, coronavirus wuxuu leeyahay heerka dhimashada ee 0.51%. Tani waa mid aad u sarreysa marka la barbar dhigo fayrasyada kale ee neef-mareenka sida hargabka, oo leh heerka dhimashada ee 0.01%. COVID-19 wuxuu si aad ah u saameeyaa kooxaha nugul, sida kuwa qaba xaalado caafimaad oo hoose sida sonkorowga, cayilka, ama cudurada autoimmune. Tani waxay si gaar ah u dhacdaa dadka da'da ah, sababtoo ah tirada sii kordheysa ee xaaladaha caafimaad iyo sidoo kale nidaamka difaaca jirka oo hoos u dhaca da'da. Fayraska corona wuxuu ku dhacaa habka neefsashada ee sare, oo ay ku jiraan sambabada. Waxay qabsataa unugyada waxayna amartaa unugyada inay sameeyaan nuqul unugyada viruska. Kadibna unugyadu way furmaan waxayna u diraan nuqullo cusub oo fayraska ah unugyada kale. Ugu dambeyntii, haddii aysan jirin jawaab difaac oo wax ku ool ah, bukaanku wuxuu u dhiman doonaa dhaawaca sambabada, gaar ahaan noocyada COVID-19 ka hor noocyada Omicron. Inta lagu jiro xannibaadda, waxaa jira xiriir aadane oo aad u yar, taas oo hoos u dhigeysa faafitaanka fayraska. Si kastaba ha noqotee, ka hortagida xiriirka bulshada waxay leedahay saameyn xun. Tusaale ahaan, intii lagu jiray xannibaadda waxaa jiray in ka badan 2.5 milyan oo carruur ah oo halis ugu jira inay ku dhacaan waxbarashada (<unk>Jongeren<unk> 2021') ("Waxbarashada iyo COVID-19", 2022). Intaa waxaa dheer, sida laga soo xigtay OSF Healthcare, "Celceliska booqashooyinka toddobaadlaha ah ee qaybta gargaarka degdegga ah ee loo haysto isku dayga ismiidaaminta ee gabdhaha da'da yar ayaa kor u kacay in ka badan 50% isla muddadaas sannad ka hor" (OSF Health Care, 2021). Sidaa darteed, xitaa haddii dad badan ay khatar ku jiraan, iyadoo la qaadayo tallaabooyin dheeri ah oo loogu talagalay kuwa ku jira kooxda halista ku jirta, mid ayaa si nabadgelyo leh dib ugu furi kara bulshada ugana hortagi kara isdilka iyo cillad barashada dhalinyarada. Intaas waxaa sii dheer, tallaalku wuxuu ka hortagi karaa burburka weyn ee unugyada marka horeba. Marka laga eego aragtida bulshada, coronavirus wuxuu cadeeyay inuu yahay <unk> arinta kala qeybsanaanta <unk>, taasoo dadka qaar ku riixeysa diidmada tallaalka. Muwaadiniin badan ayaa ka fogaada inay qaataan talaalada iyaga oo aan si dhab ah u fahmin cawaaqibka. Waxaa jira laba nooc oo tallaal ah: mRNA iyo viral vector. Tallaalka mRNA COVID-19 wuxuu ahaa tallaalkii ugu horreeyay ee mRNA ee loo adeegsado dadweynaha guud. Tallaallada mRNA waxay leeyihiin RNA gudaha lipids oo ka caawiya RNA inay galaan unugyada. Ribosomes-ku waxay akhriyaan RNA-da waxayna ku amraan unugyada inay sameeyaan isla borotiinnada la midka ah sida SARS-CoV-2. Jidhku markaa wuxuu aqoonsadaa in borotiinka Corona spike ay yihiin kuwa soo duulay wuxuuna abuuraa unugyada difaaca jirka si loo burburiyo. Marka la barbardhigo, talaalada viral vector waxay geliyaan nuqul aan waxyeello lahayn oo fayraska ah oo leh isla DNA-da protein-ka, taasoo keentay in nidaamka difaaca jirka uu weeraro oo uu xasuusto. Labada nooc ee tallaalka, unugyada B ee xasuusta waxay sii wadi doonaan inay abuuraan unugyada difaaca jirka haddii ay dhacdo in qofka uu la kulmo fayraska dhabta ah mustaqbalka. Sida laga soo xigtay Dr. Stahel, <unk>Omicron wuxuu isbeddelay si aad u badan oo uu u leeyahay isku xirnaan yar marka loo eego unugyada difaaca jirka ee tallaalka ee aqoonsanaya, sidaa darteed, sidaas darteed, jawaabtu waa tallaalka xoojinta, maxaa yeelay waxaad ku dhufan doontaa fayraska tirada jawaabta difaaca xitaa haddii aysan jirin iswaafajin kaamil ah<unk> (Grossman iyo Stahel, 2022). Sidaa darteed, qiyaasta tallaalka ee asalka ah iyo, dhawaan, tallaalka xoojinta ayaa door muhiim ah ka ciyaara ka hortagga infekshannada, laakiin waxaa ka sii muhiimsan yareynta fursadda cudur daran iyo dhimasho. Si kastaba ha ahaatee, daraasado cusub ayaa muujiyay in difaaca jirka ee wax ku oolka ahi uu hoos u dhici karo lix bilood gudahood, taas oo keenta in loo baahdo in la qaato qiyaaso sanadle ah, oo la mid ah kan hargabka (Doucleff). 13.6% dadweynaha ka weyn 18 sano ayaa diida in la tallaalo, ugu horreyn sababtoo ah kalsooni darrada dowladda (<unk>Tallaalka COVID-19 tallaalka<unk>, 2022). Tani waxay xaddideysaa saameynta difaaca jirka, fikrad ah haddii dad ku filan la tallaalo fayrasku mar dambe ma awoodi doono inuu faafo sababtoo ah dhammaan bartilmaameedku waa difaac. Ugu dambeyntii, waa in la tixgeliyaa saameynta dhaqaale ee xiritaanka. Xiritaanka ayaa sababay shaqo la'aan aad u weyn, gaar ahaan kuwa ka shaqeeya warshadaha safarka. Tusaale ahaan, sida laga soo xigtay madasha dhaqaalaha adduunka, 114 milyan oo qof ayaa shaqooyinkoodii waayay sannadkii 2020 (Richter, 2021). Waxaa intaa dheer, xirnaanshaha adduunka oo dhan ayaa sidoo kale sababay khasaare lagu qiyaasay 3.2 tiriliyan oo euro oo dakhliga shaqada ah. Xitaa iyada oo ay jiraan saameynta dhaqaale ee ba'an, waa in la tixgeliyaa xaqiiqda ah in nolosha lagu halgamayo marka tallaabooyinka ku habboon ee corona aan la qaadin. Sida laga soo xigtay NPR, waxaa jiri lahaa qiyaastii 488 jeer tirada kiisaska Shiinaha haddii tallaabooyin aan ku filnayn la qaadi lahaa, sidaas darteedna lagu badbaadin lahaa malaayiin qof (Beaubien, 2020). Gabagabadii, anigoo ka fiirsanaya COVID-19 aragti siyaasadeed, akhlaaqeed, bulsho iyo dhaqaale, waxaan ku soo gabagabeynayaa in xitaa haddii fayrasku aad u faafa yahay oo uu halis u yahay kooxaha qaarkood, qufulku waa xalka ku meel gaarka ah. Xayiraaddu waxay faa'iido u leedahay bulshada marka dhimashada xad dhaafka ahi ay bilaabato inay kor u kacdo. Sidaa daraadeed, wadamadu waxay xakameyn karaan faafitaanka fayraska, haddii ay tallaabooyin hore u qaadaan. Tusaale ahaan, waxay qaadatay lix bilood ka hor intaan xirashada maaskaro loo arkin inay tahay tallaabo macquul ah. Sida lagu arkay xannibaadda koowaad, tobanaan kun oo qof ayaa shaqooyinkoodii waayay iyo in ka badan 2.5 milyan oo carruur ah ayaa ku qasbanaaday inay wax ku bartaan masaafada Nederland ("Jongeren", 2021). Sidaa darteed, adoo qaadaya tallaabooyin waqtiga ku habboon iyo inaad diyaar u tahay, qofku uma baahna inuu xirnaado. Si kastaba ha noqotee, haddii dhimashadu bilaabato inay noqoto mid xad dhaaf ah, waxaa habboon in la dhaqan geliyo tiro u dhiganta tallaabooyinka corona.