بە لەبەرچاوگرتنی ئەم پەرەگرافە سەبارەت بە جەنگی سارد، بۆچی سۆڤیەت لە جەنگی ئەفغانستان کشایەوە؟
Context:دوای جەنگی جیهانی دووەم، بەشێک لە ڕۆژهەڵات و ناوەڕاستی ئەوروپا، لەوانە ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات و بەشەکانی ڕۆژهەڵاتی نەمسا لەلایەن سوپای سوورەوە داگیرکران بەپێی کۆنفرانسی پۆتسدام. حکومەتە کۆمۆنیستییە سەربەخۆکان لە وڵاتانی سەتەلایتی بلۆکی ڕۆژهەڵات دامەزران. دوای ئەوەی بوو بە دووهەم هێزی ناوکی جیهان، یەکێتی سۆڤیەت هاوپەیمانی پەیمانی وارشۆ دامەزراند، و چووە ناو خەباتێک بۆ باڵادەستی جیهانی، ناسراو بە جەنگی سارد، لەگەڵ ڕکابەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ناتۆ. دوای مردنی ستالین لە ساڵی ١٩٥٣ و ماوەیەکی کورت لە حوکمڕانیی بەکۆمەڵ، سەرکردەی نوێ نیکیتا خروشچۆڤ ستالینی ڕەتکردەوە و سیاسەتی دیستالینیزاسیۆنی دەستپێکرد، و چەندین زیندانی سیاسی لە کامپەکانی کاری گولاگ ئازادکرد. کەمکردنەوەی گشتیی سیاسەتە سەرکوتکەرەکان دواتر ناسرا بە هەڵئاوسانی خروشچۆڤ. لە هەمان کاتدا، گرژییەکانی جەنگی سارد گەیشتنە لوتکە کاتێک دوو ڕکابەرەکە لەسەر بڵاوکردنەوەی موشەکی جووپیتەری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تورکیا و موشەکی سۆڤیەت لە کوبا پێکدادان.  لە ساڵی ١٩٥٧دا، یەکێتی سۆڤیەت یەکەم مانگی دەستکردی لە جیهاندا، سپۆتنیک ١ی هەڵدا، بەمەش سەردەمی بۆشایی ئاسمان دەستیپێکرد. کۆسمۆناتی ڕووسی یوری گاگارین بوو بە یەکەم مرۆڤ کە لە خولگەی زەویدا گەڕا، لە سەر کەشتی ئاسمانی ڤۆستۆک ١ لە ١٢ی نیسانی ١٩٦١. لەدوای لابردنی خروشچۆڤ لە ساڵی ١٩٦٤، سەردەمێکی دیکەی حوکمڕانیی بەکۆمەڵ هاتە ئاراوە، هەتا لیۆنید برێژنیڤ بوو بە سەرکردە. سەردەمی ١٩٧٠کان و سەرەتای ١٩٨٠کان دواتر وەک سەردەمی وەستان ناسرا. ڕیفۆرمی کۆسیگین لە ساڵی ١٩٦٥ بە مەبەستی لامەرکەزییەتی بەشێک لە ئابووری سۆڤیەت بوو. لە ساڵی ١٩٧٩، دوای شۆڕشێکی کۆمۆنیستی لە ئەفغانستان، هێزەکانی سۆڤیەت هێرشیان کردە سەر وڵاتەکە، لە کۆتاییدا شەڕی سۆڤیەت و ئەفغانستان دەستیپێکرد. لە ئایاری ١٩٨٨، سۆڤیەت دەستی کرد بە کشانەوە لە ئەفغانستان، بەهۆی دژایەتی نێودەوڵەتی، شەڕی گەریلای دژە سۆڤیەتی بەردەوام، و نەبوونی پشتیوانی لەلایەن هاوڵاتیانی سۆڤیەتەوە.  لە ساڵی ١٩٨٥ەوە، کۆتا سەرکردەی سۆڤیەت میخائیل گۆرباچۆڤ، کە هەوڵی داوە چاکسازی لیبراڵی لە سیستەمی سۆڤیەتدا جێبەجێ بکات، سیاسەتەکانی گلاسنۆست (کراوەبوون) و پەرسترویکای (نوێکردنەوە) ی ناساند لە هەوڵێکدا بۆ کۆتایی هێنان بە قۆناغی سستبوونی ئابووری و دیموکراتیزەکردنی حکومەت. ئەمە بووە هۆی سەرهەڵدانی بزووتنەوەی نەتەوەیی و جوداخوازانەی بەهێز لە سەرانسەری وڵاتدا. پێش ١٩٩١، ئابووری سۆڤیەت دووەم گەورەترین ئابووریی جیهان بوو، بەڵام لە ساڵانی کۆتایییدا، تووشی قەیران بوو.  لە ساڵی ١٩٩١دا، ئاڵۆزی ئابووری و سیاسی دەستیکرد بە هەڵکشانەوە کاتێک وڵاتانی بالتیک بڕیاریاندا لە یەکێتی سۆڤیەت جیاببنەوە. لە ١٧ی ئازاردا، ریفراندۆمێک ئەنجامدرا، کە تیایدا زۆرینەی هاوڵاتیانی بەشداربوو دەنگیان دا بە گۆڕینی یەکێتی سۆڤیەت بۆ فیدراسیۆنێکی نوێ. لە حوزەیرانی ١٩٩١، بۆریس یەلتسین بوو بە یەکەم سەرۆکی راستەوخۆ هەڵبژێردراو لە مێژووی ڕووسیادا کاتێک کە هەڵبژێردرا بۆ سەرۆکی ڕووسیای سۆڤیەت. لە ئابی ١٩٩١، هەوڵێکی کودەتای ئەندامانی حکومەتی گۆرباچۆڤ، کە دژی گۆرباچۆڤ بوو و ئامانجی پاراستنی یەکێتی سۆڤیەتی بوو، لە جیاتی ئەوە بوو کە کۆتایی بە پارتی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەتی هێنا. لە ٢٥ی کانونی یەکەمی ١٩٩١، دوای هەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت، لەگەڵ ڕووسیای هاوچەرخ، چواردە دەوڵەتی تری دوای سۆڤیەت سەریان هەڵدا.
سۆڤیەتەکان کشانەوە لە جەنگی سۆڤیەت-ئافغانستان کە لە ئایاری ١٩٨٨ دەستیپێکرد بەهۆی دژایەتی نێودەوڵەتی، جەنگی گەریلای دژە سۆڤیەتی بەردەوام، و نەبوونی پشتیوانی لەلایەن هاوڵاتیانی سۆڤیەتەوە.