کام لە ١٠ گەورەترین بوومەلەرزە کوشندەترین بوو؟
Context:گەورەترین بوومەلەرزە کە تا ئێستا تۆمار کراوە ١٠ گەورەترین زریان لە مێژوودا ١. ڤالدیڤیا، چیلی ٢٢ی ئایاری ١٩٦٠ (بەزەیی ٩.٥) ئەم بوومەلەرزەیە ١٦٥٥ کەسی کوشت، ٣٠٠٠ کەسی بریندار کرد و دوو ملیۆن کەسیش ئاوارە کرد. زیانی ٥٥٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی لە چیلی بەدوای خۆیدا هێنا، لە کاتێکدا کە ئەو تسونامییەی کە بەدوای خۆیدا هێنا بووەتە هۆی مردن و زیانی زۆر لە دوورەکانی هاوایی، ژاپۆن و فیلیپین. "ناوچەی شکانی" بوومەلەرزەکە زیاتر لە 1000 کیلۆمەتر درێژ بوو. دوو ڕۆژ دوای بوومەلەرزەکەی سەرەتایی، گڕکانەکەی پویهۆی نزیک هەڵگیرسایەوە، کە خۆڵ و هەڵمی بۆ 6 کیلۆمەتر نارد بۆ ناو کەشوهەوا لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا.  ٢. پرنس ویلیام سوند، ئالاسکا ٢٨ی ئازاری ١٩٦٤ (بەشی ٩.٢) بە بەراورد لەگەڵ بوومەلەرزەکەی چیلی، ئەم بوومەلەرزەیە زیانێکی کەمی بەدوای خۆیدا هێنا: سونامیی لێکەوتوو 128 گیانی لە دەستدا و بە گشتی 311 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی زیانی بەدوای خۆیدا هێنا. بوومەلەرزەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئالاسکا و هەروەها لە هەندێک شوێنی کەنەدا هەستی پێکرا، لە کاتێکدا کە سونامی دروست بوو بەهۆیەوە زیانێکی زۆری گەیاندە هاوایی. زۆرترین زیانی بە شاری ئەنکوریج گەیشتووە، 120 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژئاوای ناوەندی بوومەلەرزەکە. لەرزەکانی بومەلەرزەکە سێ خولەک بەردەوام بوون.  ٣. سۆماترا، ئیندۆنیزیا ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤ (بەزەیی ٩.١) لەڕووی زیان و لەدەستدانی گیانییەوە، قەبارەی کارەساتەکە بەهۆی سونامی ڕۆژی بۆکسینگەوە زۆر گەورە بوو. لە کۆی گشتی ٢٢٧،٩٠٠ کەس کوژران یان وا گومان دەکرێت کە کوژراون، لەگەڵ نزیکەی ١.٧ ملیۆن ئاوارە لە ١٤ وڵاتی باشوری ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا. سەنتەری بوومەلەرزەکە ٢٥٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی باند ئەچێ لە ئەندۆنیزیا بوو، لە قوڵایی ٣٠ کیلۆمەتر. چەند ڕۆژێک دواتر لە ٢٨ی کانوونی یەکەم، گڕکانێکی قوڕ لە نزیک باراتانگ، دوورگەکانی ئەندامار دەستی بە هەڵگیرساندن کرد، کە وابڕیارە پەیوەندی بە بوومەلەرزەکەوە هەبووە.  ٤. سەندای، ژاپۆن ١١ی ئازاری ٢٠١١ (بە گەورەیی ٩.٠) تا ئێستا ژمارەی کوژراوانی فەرمی بە هەزاران کەس گەیشتووە لە ئەنجامی تێکەڵاوی بوومەلەرزە بەهێزەکە و زەمینلەرزەکانی دواتری و سونامی. لەگەڵ ئەوەشدا، چاوەڕوان دەکرێت کە کۆی گشتییەکە زیاد بکات، لەگەڵ هەندێک خەمڵاندن کە کۆتا قوربانیی زیاتر لە ١٠،٠٠٠ بێت. چاوەڕوان دەکرێت کاریگەرییە ئابوورییەکان زۆر گەورە بن، لەگەڵ داخستنی کارگەکانی ناوەکی کە زۆرێک لە پیشەسازییەکان پشتیان بەستووە بۆ وزە.  پێنجەم کامچاتکا، ڕووسیا ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢ (بە گەورەیی ٩.٠) ئەم بوومەلەرزەیە تسونامی دروستکرد کە زیانی زۆری بە دورگەکانی هاوایی گەیاند. زیانی ماڵی بە نزیکەی ١،٠٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنراوە. هەندێک ڕاپۆرت باس لە شەپۆلی زیاتر لە 9 مەتر بەرز دەکەن لە کاینا پۆیند، ئۆهاو. جووتیارێک لە ئۆهاو رایگەیاند کە شەش مانگا لە سونامی دا ون بوون، بەڵام هیچ کەسێک کوژرا.  شەشەم بایۆ-بیۆ، چیلی ٢٧ی شوباتی ٢٠١٠ (بەزەیی ٨.٨) ئەم بوومەلەرزە و سونامیی دواتریش لانیکەم 521 کەسی کوشت، لەگەڵ 56 کەسی ونبوو و 12 هەزار بریندار. زیاتر لە 800,000 کەس ئاوارەبوون و بە گشتی 1.8 ملیۆن کەس زیانیان بەرکەوت لە شیلی، کە زیانەکەی بە 30 ملیار دۆلاری ئەمریکی مەزەندە کراوە. سەنتەری بوومەلەرزەکە ٣٣٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژئاوای سانتیاگۆ بوو، لە قوڵایی ٣٥ کیلۆمەتر. زۆنامییەکی بچووک بە سەر دەریای پاسیفیکدا هات و زیانی بە بەلەمەکانی گەیاند هەتا سان دیێگۆ، کالیفۆرنیا.  ٧. لە کەناراوەکانی ئیکوادۆر ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٦ (بەزەیی ٨.٨) ئەم بوومەلەرزەیە بوو بە هۆی سونامی کە بە گوێرەی ڕاپۆرتەکان لە نێوان 500 بۆ 1500 کەسی کوشت لە ئیکوادۆر و کۆلۆمبیا. سونامیەکە بەرەو باکووری دوور گەشتووە تا سان فرانسیسکۆ، لە کەناری ڕۆژئاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان، و ڕۆژئاوا بۆ هاوایی و ژاپۆن. سونامیەکە نزیکەی ١٢ کاتژمێری خایاند تا لە دەریای پاسیفیکەوە گەیشتە هیلۆ، هاوایی.  ٨. دوورگەکانی ڕات، ئالاسکا ٢ی نیسانی ١٩٦٥ (بەشی ٨.٧) خراپترین زیانی ئەم بوومەلەرزە بەهۆی تسونامییەوە بووە، کە بەرزاییەکەی نزیکەی 10 مەتر بووە لە دوورگەی شمیا. شەپۆلەکە بوو بە هۆی لافاو لە دوورگەی ئامچیتکا، کە بووە هۆی زیان گەیاندن بە 10 هەزار دۆلاری ئەمریکی. هیچ کوژراو و برینداریەک راگەیەنرا.  ٩. سۆماترا، ئیندۆنیزیا ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٥ (بەزەیی ٨.٦) ئەم بوومەلەرزەیە ١٣١٣ کەسی کوشت و زیاتر لە ٤٠٠ کەسیش برینداربوون بەهۆی تسونامییەوە هەتا سریلانکا. سەنتەری بوومەلەرزەکە لە 205 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژئاوای سیبولگا، سۆماترا بوو، لە قوڵایی 30 کیلۆمەتر. ئەم ناوچەیە، ھەروەھا شوێنی سونامی ڕۆژی بۆکسینگ ساڵی ٢٠٠٤، بە تایبەتی جیۆلۆجی چالاکییە، لەگەڵ ٣ لە ١٥ گەورەترین بوومەلەرزەی ناسراو کە لێرە ڕوویانداوە.  دە. عەسام - تبت ١٥ی ئابی ١٩٥٠ (بەزەیی ٨.٦) ئەم بوومەلەرزەیە زیانی بەربڵاو بە بیناکان گەیاند و هەروەها لافاوێکی گەورە. 780 کەس لە ڕۆژهەڵاتی تبت کوژران، لەگەڵ چەندین گوند و شارۆچکەی تووشبوو لە سەرانسەری ئاسام، چین، تبت و هیندستان. هەڵکشانەکان بۆ ئاستی دەریاچەکان لە دوورەوە ڕوویانداوە وەک نەرویج. کۆی گشتیی ژمارەی کوژراوەکان لەوانەیە زیاتر بێت، چونکە هیچ کۆیەکی یەکلاکەرەوە هەرگیز خەمڵێنرا. لە کاتێکدا کە بوومەلەرزەکە خۆی بە بوومەلەرزەی ئاسام ناسراوە، باوەڕ دەکرێت ناوەندی بوومەلەرزەکە لە تبت بووە.
بوومەلەرزەکەی ساڵی ٢٠٠٤ لە سوماترا، ئەندەنوسیا کوشندەترین بوو. بووەتە هۆی تسونامی کە زیاتر لە ٢٠٠ هەزار کەسی کوشت.