Geàrr-chunntas air eachdraidh NATO
Context:Chaidh Cùmhnant Dhùncairc a shoidhnigeadh le an Fhraing agus an Rìoghachd Aonaichte air 4 Màrt 1947, aig deireadh an Dàrna Cogaidh agus aig toiseach a' Chogaidh Fhuar, mar Chùmhnant air Comann agus Cuideachadh Eadar-mhearachdach ann an cùis ionnsaighean a dh'fhaodadh a bhith aig a' Ghearmailt no an Aonadh Sobhietach. Anns a' Mhàrt 1948, chaidh an comann seo a leudachadh ann an Conradh Bhruiseal gus na dùthchannan Benelux a ghabhail a-steach, a' cruthachadh Buidheann Conradh Bhruiseal, ris an canar an t-Aonadh an Iar. Thòisich còmhraidhean airson co-bhanntachd armachd nas fharsainge, a dh'fhaodadh Ameireagaidh a Tuath a ghabhail a-steach, cuideachd anns na Stàitean Aonaichte, far an robh am poileasaidh cèin aca fo Theagasg Truman a 'brosnachadh co-bhanntachd eadar-nàiseanta an aghaidh ghnìomhan a bha iad a' faicinn mar ionnsaigh co-chomasach, leithid coup d'état Gearran 1948 ann an Checoslovaquia. Mar thoradh air na còmhraidhean sin, chaidh Conradh an Atlantaig a Tuath a shoidhnigeadh air 4 Giblean 1949 le ball-stàitean an Aonaidh an Iar a bharrachd air na Stàitean Aonaichte, Canada, Portagal, an Eadailt, Nirribhidh, an Danmhairg, agus an Eilean Siar. B' e Dioplòmasach Chanada Lester B. Pearson prìomh ùghdar agus sgrìobhaiche a' chùmhnant.  Seòmar fada ceart-cheàrnach le grunn sreathan de dhaoine suidhe air gach taobh, agus bratach a 'crochadh aig a' cheann thall. Chaidh a' Ghearmailt an Iar a-steach do NATO ann an 1955, a thug air cruthachadh a' Chùmhnant Warsaw a bha na cho-fharpaiseach riutha rè a' Chogadh Fhuar. Bha Conradh an Atlantaig a Tuath gu ìre mhòr dormant gus an do thòisich Cogadh Korea air NATO a stèidheachadh gus a chuir an gnìomh le structar armachd aonaichte. Bha seo a' gabhail a-steach cruthachadh Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE) ann an 1951, a ghabh le mòran de structaran agus planaichean armachd an Aonaidh an Iar, a' gabhail a-steach na h-aontaidhean aca air uidheamachd àbhaisteach agus aontaidhean mu bhith a' cur feachdan armachd cèin ann an dùthchannan Eòrpach. Ann an 1952, chaidh dreuchd Rùnaire Coitcheann NATO a stèidheachadh mar phrìomh neach sìobhalta na buidhne. Anns a' bhliadhna sin chaidh a' chiad mhòr-oilichean mara aig NATO, Exercise Mainbrace agus aontachadh na h-Eileanan agus na Tuirc ris a' bhuidheann. Às dèidh Co-labhairtean Lunnainn agus Paris, chaidh cead a thoirt do Ghearmailt an Iar armachd a chur air ais gu armachd, agus chaidh iad a-steach do NATO sa Chèitean 1955, a bha, air an làimh eile, na phrìomh fhactar ann a bhith a 'cruthachadh Cùmhnant Warsaw le ceannas na Sobhietach, a' mìneachadh an dà thaobh an aghaidh a 'Chogaidh Fhuar.  Bha togail Balla Bhèirlin ann an 1961 na cheann-uas ann an teannachaidhean a' Chogaidh Fhuar, nuair a bha 400,000 saighdear na SA air an stèidheachadh san Roinn Eòrpa. Bha teagamhan mu neart an dàimh eadar na stàitean Eòrpach agus na Stàitean Aonaichte a 'dol sìos agus a' sruthadh, còmhla ri teagamhan mu chreideas dìon NATO an aghaidh ionnsaigh Soviet a dh 'fhaodadh a bhith ann - teagamhan a thug air leasachadh an lùghdachaidh niùclasach Frangach neo-eisimeileach agus tarraing air ais na Frainge bho structar armachd NATO ann an 1966. Ann an 1982, chaidh an Spàinn a bha ùr-democratach a-steach don cho-bhanntachd.  Dh'adhbhraich na h-Eadar-theangachaidhean ann an 1989 ann an Roinn Eòrpa ath-mheasadh ro-innleachdail air adhbhar, nàdar, gnìomhan agus fòcas NATO air a' mhòr-thìr. Anns an Dàmhair 1990, thàinig an Iar-Ghearmailt gu bhith na phàirt de Phoblachd Feadarail na Gearmailt agus den cho-bhanntachd, agus san t-Samhain 1990, chuir an co-bhanntachd ainm ri Conradh air Feachdan Armaichte Coitcheann san Roinn Eòrpa (CFE) ann am Paris leis an Aonadh Sobhietach. Dh'òrdaich e lùghdachaidhean armachd sònraichte air feadh na mòr-thìr, a lean às deidh crìonadh Pact Warsaw sa Ghearran 1991 agus sgaoileadh an Aonadh Sobhietach san Dùbhlachd sin, a chuir às do na prìomh nàimhdean de facto de NATO. Thòisich seo le lùghdachadh air cosgaisean agus uidheamachd armachd san Roinn Eòrpa. Thug cùmhnant CFE cead do luchd-soidhnidh 52,000 pìos de armachd àbhaisteach a thoirt air falbh anns na sia bliadhna deug a leanas, agus thug e cothrom do chosgaisean armachd le buill Eòrpach NATO a dhol sìos 28 sa cheud bho 1990 gu 2015. Ann an 1990 thug grunn stiùirichean an Iar gealltanas do Mikhail Gorbachev nach leudaicheadh NATO nas fhaide an ear, mar a chaidh a nochdadh le cuimhneachain de chòmhraidhean prìobhaideach. Ach, cha robh iomradh sam bith ann an teacsa mu dheireadh an Chonartha air an rèiteachadh deireannach a thaobh a 'Ghearmailt, a chaidh a shoidhnigeadh nas fhaide air adhart sa bhliadhna sin, mu chùis leudachadh an ear.  Dà earrann concrait àrd de bhalla ann an gàrradh feur air beulaibh togalach lùbte le uinneagan glainne gorm. Bha tuiteam Balla Bherlin ann an 1989 na phuing tionndadh ann an dreuchd NATO san Roinn Eòrpa, agus tha an earrann seo den bhalla a-nis air a thaisbeanadh taobh a-muigh prìomh oifis NATO. Anns na 1990an, leudaich a' bhuidheann a ghnìomhan a-steach do shuidheachaidhean poilitigeach is daonnachd nach robh roimhe na chùisean NATO. Rè Sgaoileadh Iùgoslaivh, rinn an eagrachadh na ciad eadar-theachdan armachd aige ann am Bosnia bho 1992 gu 1995 agus nas fhaide air adhart ann an Iùgoslaivh ann an 1999. Thug na co-fharpaisean sin brosnachadh do ath-structaradh mòr armachd às deidh a 'Chogaidh Fhuar. Chaidh structar armachd NATO a ghearradh air ais agus ath-eagrachadh, le feachdan ùra leithid Ceann-suidhe Allied Command Europe Rapid Reaction Corps air a stèidheachadh.  Gu poilitigeach, bha an eagrachadh a' sireadh dàimhean nas fheàrr leis na stàitean neo-eisimeileach meadhanach agus an ear na h-Eòrpa, agus chaidh fòraman dioplòmasach airson co-obrachadh roinneil eadar NATO agus a nàbaidhean a stèidheachadh rè na h-ùine seo às deidh a' Chogadh Fhuar, a' gabhail a-steach Com-pàirteachas airson Sìth agus an iomairt Còmhradh na Meadhan-thìreach ann an 1994, Comhairle Com-pàirteachas Euro-Atlantach ann an 1997, agus Comhairle Còmhlachail Buan NATO-Rùis ann an 1998. Aig co-dhùnadh Washington ann an 1999, chaidh an Ungar, a' Phòlainn, agus Poblachd nan Seiceach a-steach gu h-oifigeil do NATO, agus dh'fhoillsich a' bhuidheann cuideachd stiùiridhean ùra airson ballrachd le "Phlanaichean Gnìomh Ballrachd" fa leth. Bha na planaichean sin a 'riaghladh a' cur a-steach de bhuill ùra de cho-bhanntachd às deidh sin. Thug taghadh Ceann-suidhe na Frainge Nicolas Sarkozy ann an 2007 le ath-leasachadh mòr air suidheachadh armachd na Frainge, a thàinig gu crìch le tilleadh gu ballrachd làn-ìre air 4 Giblean 2009, a bha cuideachd a 'toirt a-steach an Fhraing a dhol a-steach a-rithist do Structar Àrd-riaghlaidh Armailteach NATO, fhad' s a bha iad a 'cumail suas casg niùclasach neo-eisimeileach.  Chaidh Ailt 5 de chùmhnant an Atlantaig a Tuath, a' toirt air na buill-stàite a thighinn gu cuideachadh na buill-stàite sam bith a tha fo ionnsaigh armaichte, a chur an gnìomh airson a' chiad uair agus an aon uair às deidh ionnsaighean 11 Sultain, às deidh sin chaidh tropaidhean a chur an sàs ann an Afganastan fo ISAF fo stiùir NATO. Tha an eagrachadh air raon de dhleastanasan a bharrachd a chleachdadh bhon uair sin, a 'toirt a-steach luchd-trèanaidh a chuir a-steach don Iorac, a' cuideachadh ann an gnìomhan an aghaidh piracy, agus ann an 2011 a 'cur an gnìomh sòn-teasairginn thairis air Libya a rèir Rèite 1973 Chomhairle Tèarainteachd na Dùthchannan Aonaichte.  Thug a' cheangal a rinn an Ruis air a' Chrìom gu crìonadh làidir le buill uile NATO, agus bha e mar aon de na seachd tursan a chaidh Ailt 4, a tha ag iarraidh co-chomhairleachadh eadar buill NATO, a chur an gnìomh. Tha amannan roimhe sin air an gabhail a-steach rè Cogadh an Iorac agus Cogadh Catharra na Siria. Aig cruinneachadh 2014 ann an Gàidhealtachd, dh'fheumadh stiùirichean nan stàitean buill NATO airson a' chiad uair a bhith a' cosg co-ionann ri co-dhiù dà cheud den toradh dachaigheil aca air dìon ro 2024, rud nach robh roimhe ach na stiùireadh neo-fhoirmeil. Aig cruinneachadh ann an Warsaw ann an 2016, dh'aontaich dùthchannan NATO mu bhith a' cruthachadh NATO Enhanced Forward Presence, a chuir ceithir buidhnean-strì ioma-nàiseanta ann an Estonia, Latvia, Lithuania, agus a' Phòlainn. Ro agus rè ionnsaigh na Ruis air an Úcráin ann an 2022, chuir grunn dhùthchannan NATO tropaan talmhainn, soithichean-cogaidh agus itealan-cogaidh a-steach gus taobh an ear a 'chòmhlain a neartachadh, agus chuir grunn dhùthchannan air adhart Ailt 4. Anns a' Mhàrt 2022, choinnich stiùirichean NATO ann am Bruiseal airson cruinneachadh air leth a bha cuideachd a' gabhail a-steach stiùirichean Buidheann nan Seachd agus an Aonadh Eòrpach. Dh'aontaich ball-stàitean NATO ceithir buidhnean-strì a bharrachd a stèidheachadh ann am Bulgaria, an Ungar, an Romania, agus an t-Slobach, agus chaidh eileamaidean de Fhoireann Freagairtean NATO a chuir an gnìomh airson a 'chiad uair ann an eachdraidh NATO.  Bho Ògmhios 2022, bha NATO air 40,000 saighdear a chur air feadh a 2,500-kilometre-fhada (1,550 mi) taobh an ear gus casg a chuir air ionnsaigh na Ruis. Tha còrr air leth den àireamh seo air a chur an sàs ann am Bulgaria, Romania, Ungaraidh, an t-Slobach, agus a' Phòlainn, a tha na còig dùthchannan sin a' toirt air adhart feachd choimeasgailte iomchaidh de 259,000 saighdear a bha roimhe ann an NATO. Gus cur ri Feachd Adhair Bulgaria, chuir an Spàinn Eurofighter Typhoons, chuir an Òlaind ochd itealain ionnsaigh F-35, agus ruigidh itealain ionnsaigh Fhraingis agus na SA a bharrachd a dh 'aithghearr cuideachd.  Tha taic poblach aig NATO air feadh na ball-stàitean.
'S e co-bhanntachd armachd a th' ann an Buidheann Chùmhnant an Atlantaig a Tuath (NATO, French), no Co-bhanntachd an Atlantaig a Tuath, an Co-bhanntachd an Atlantaig, an Co-bhanntachd an Iar. Chaidh a stèidheachadh le Conradh an Atlantaig a Tuath ann an 1949 agus chaidh a shoidhnigeadh ann an Washington, DC, na Stàitean Aonaichte, air 4 Giblean, 1949. Bha na buill aige ann an 1949 nan Stàitean Aonaichte, a' Bheilg, an Òlaind, Lucsamburg, an Fhraing, an Rìoghachd Aonaichte, Canada, Portagal, an Eadailt, Nirribhidh, an Danmhairg agus an Èirinn. Air 18 Gearran 1952, chaidh an Ghrèig agus an Tuirc a-steach cuideachd.  Nuair a chaidh a' Ghearmailt an Iar a-steach don bhuidheann air 9 Cèitean 1955 chaidh a mhìneachadh mar "phuing-tionndadh deatamach ann an eachdraidh ar mòr-thìr" le Halvard Lange, Ministear Cèin Nirribhidh aig an àm sin.  An dèidh a' Chogaidh Fhuar ann an 1999 chaidh trì seann dhùthchannan co-chomasach, an Ungar, Poblachd nan Seiceach, agus a' Phòlainn a-steach do NATO. Air 29 Màrt 2004, chaidh seachd dùthchannan Eòrpach a Tuath agus an Ear-Eòrpa a-steach do NATO: Estonia, Latvia agus Lithuania agus cuideachd Slovenia, Slovakia, Bulgaria, agus Romania.  Fhuair Croatia agus Albainn cuireadh ballrachd NATO air 3 Giblean 2008. Fhuair Poblachd na Macedonia an aon cuireadh co-shìnte oir bha e air a bhith air a bhetoadh leis a' Ghrèig air sgàth a chòmhstri ainm leis a' Ghrèig.  Chaidh Montenegro a-steach air 5 Ògmhios 2017. An dèidh dhen ainm atharrachadh gus crìoch a chur air a 'chonnspaid, chaidh Macedonia a Tuath a-steach do NATO air 27 Màrt 2020 agus thàinig i gu bhith na 30mh ball. Chaidh Èirinn a-steach gu h-oifigeil do NATO air 8 Sultain 2020 mar neach-amhairc.  Anns an Ghiblean 2023, chaidh Fionnlainn a-steach do NATO, às deidh oidhirpean airson a dhol a-steach bho ionnsaigh na Ruis air an Úcráin ann an 2022.