Dabere n'ihe e dere n'okpuru ebe a, kọwaa ihe mbụ e ji ihe ndị na-eme ka ihe na-agbanwe agbanwe mee na otú e si eji ya eme ihe.
Context:Ogologo oge tupu e nwee ihe ọmụma ọ bụla banyere ọkụ eletrik, ndị mmadụ maara banyere ike eletrik nke azụ na-akpa. Ihe odide ndị Ijipt oge ochie e dere n'afọ 2750 T.O.A. kwuru na azụ ndị a bụ "Ekwensu nke Naịl", ma kọwaa ha dị ka "ndị na-echebe" azụ ndị ọzọ nile. Mgbe ọtụtụ puku afọ gachara, ndị Gris oge ochie, ndị Rom, na ndị Arab bụ́ ndị ọkà mmụta ihe ndị e kere eke na ndị dọkịta kọkwara banyere azụ̀ ndị na-eji ọkụ eletrik eme ihe. Ọtụtụ ndị edemede oge ochie, dị ka Pliny nke Okenye na Scribonius Largus, gbara akaebe banyere mmetụta na-akụda mmụọ nke ọkụ eletrik nke catfish na ụzarị ọkụ eletrik na-enye, ha makwaara na ọkụ eletrik dị otú ahụ pụrụ ịgafe ihe ndị na-eduzi ihe. A gwara ndị na-arịa ọrịa ndị dị ka gout ma ọ bụ isi ọwụwa ka ha metụ azụ̀ eletrik aka n'olileanya bụ́ na ike ahụ ga-agwọ ha. Ọdịbendị oge ochie ndị gbara Mediterenian gburugburu maara na a pụrụ iji ajị nwamba dụọ ihe ụfọdụ, dị ka mkpanaka amber, iji dọta ihe ndị dị mfe dị ka ábụ́bà. Thales nke Miletus mere ọtụtụ nchọpụta banyere ọkụ eletrik na-adịgide adịgide n'ihe dị ka 600 TOA, site na nke o kwenyere na esemokwu na-eme ka amber magnetik, n'adịghị ka mineral dị ka magnetite, nke na-adịghị mkpa ka a na-agba ya. Thales hiere ụzọ n'ikwere na mmetụta ndọta ahụ bụ n'ihi mmetụta ndọta, ma sayensị mesịrị gosipụta njikọ dị n'etiti ndọta na ọkụ eletrik. Dị ka otu echiche na-ese okwu si kwuo, ndị Parthia nwere ike inwe ihe ọmụma banyere electroplating, dabere na nchọpụta nke Batrị Baghdad na 1936, nke yiri sel galvanic, ọ bụ ezie na ọ maghị ma ihe ahụ e mepụtara ọ̀ bụ eletriki. Ọkụ eletrik ga-anọgide na-abụ ihe na-adọrọ mmasị ruo ọtụtụ puku afọ ruo na 1600, bụ́ mgbe onye sayensị bụ́ onye England bụ́ William Gilbert dere akwụkwọ bụ́ De Magnete, bụ́ nke o ji nlezianya mụọ banyere ọkụ eletrik na ndọta, na-amata ọdịiche dị n'etiti mmetụta nke nkume lodestone na ọkụ eletrik na-adịgide adịgide nke a na-enweta site n'ịpịsị amber. O ji okwu Latin ọhụrụ bụ́ electricus ("nke amber" ma ọ bụ "dị ka amber", elektron, okwu Grik maka "amber") mee ihe iji zoo aka n'ihe na-adọta obere ihe mgbe a gbasasịrị ya. Njikọ a mere ka e nwee okwu Bekee ndị bụ́ "electric" na "electricity", bụ́ ndị pụtara nke mbụ ha n'akwụkwọ e biri ebi bụ́ Pseudodoxia Epidemica nke Thomas Browne dere n'afọ 1646. Ọrụ ndị ọzọ bụ Otto von Guericke, Robert Boyle, Stephen Gray na C. F. du Fay rụrụ na narị afọ nke 17 na mmalite narị afọ nke 18. Ka e mesịrị na narị afọ nke 18, Benjamin Franklin mere nnyocha sara mbara n'ihe banyere ọkụ eletrik, na-ere ihe onwunwe ya iji nweta ego o ji rụọ ọrụ ya. Na June 1752, a sịrị na o tinyere mkpịsị ugodi e ji ọla mee n'ala ala eriri e ji ejide ihe e ji eme ka égbè eluigwe na-efe efe ma mee ka égbè eluigwe ahụ fefee n'elu igwe nke oké ifufe na-eyi egwu. Igwe ọkụ dị iche iche si n'igodo ahụ na-awụlikwa elu ruo n'azụ aka ya gosiri na àmụ̀mà bụ n'ezie ọkụ eletrik. Ọ kọwakwara omume yiri ka ọ bụ ihe na-emegiderịta onwe ya nke ite Leyden dị ka ngwaọrụ maka ịchekwa nnukwu ego eletrik n'ihe banyere eletrik nke mejupụtara ma ebubo dị mma ma nke na-adịghị mma N'afọ 1775, Hugh Williamson kọọrọ ndị Royal Society ọtụtụ nnwale ndị o mere banyere otú eju na-esi agba azụ̀ eletrik; n'otu afọ ahụkwa, onye dọkịta na-awa ahụ́ na onye ọkà n'ihe banyere ahụ́ mmadụ bụ́ John Hunter kọwara otú akụkụ ahụ́ eletrik nke azụ̀ ahụ si arụ ọrụ. N'afọ 1791, Luigi Galvani bipụtara ihe ọ chọpụtara banyere ihe ndị dị ndụ na ihe ndị na-eme ka ha na ibe ha na-agakọ, bụ́ nke gosiri na eletrik bụ ihe na-eme ka mkpụrụ ndụ akwara na-ezigara akwara ozi. Batrị Alessandro Volta nke afọ 1800, bụ́ nke e ji ọla kọpa na zinc mee, nyere ndị ọkà mmụta sayensị ihe e ji elekere anya nke ọma karịa ígwè ọrụ ndị e ji eletrik eme ihe na mbụ. A na-ekwu na ọ bụ Hans Christian Ørsted na André-Marie Ampère na 1819<unk>1820 ka e ji amata elektromagneti, nke bụ́ ịdị n'otu nke ihe ndị na-eme n'ọkụ eletrik na ihe ndị na-eme n'igwe. Michael Faraday mepụtara injin eletrik na 1821, Georg Ohm mekwara nchọpụta n'ụzọ mgbakọ na mwepụ banyere sekit eletrik na 1827. James Clerk Maxwell jikọtara ọkụ eletrik na ndọta (na ìhè) n'ụzọ doro anya, ọkachasị na "On Physical Lines of Force" ya na 1861 na 1862.  Ọ bụ ezie na mmalite narị afọ nke 19 hụrụ ọganihu dị ngwa na sayensị eletrik, ngwụsị narị afọ nke 19 ga-ahụ ọganihu kasịnụ na injinịa eletrik. Site n'aka ndị dị ka Alexander Graham Bell, Ottó Bláthy, Thomas Edison, Galileo Ferraris, Oliver Heaviside, Ányos Jedlik, William Thomson, 1st Baron Kelvin, Charles Algernon Parsons, Werner von Siemens, Joseph Swan, Reginald Fessenden, Nikola Tesla na George Westinghouse, ọkụ eletrik gbanwere site n'ịchọ ịmata sayensị n'ime ngwá ọrụ dị mkpa maka ndụ nke oge a. N'afọ 1887, Heinrich Hertz chọpụtara na ọ na-adịrị ndị na-eji ìhè ultraviolet eme ihe mfe karị imepụta ọkụ eletrik. N'afọ 1905, Albert Einstein bipụtara otu akwụkwọ nke kọwara ihe ndị a chọpụtara ná nnwale ahụ e mere banyere mmetụta foto eletrik dị ka ihe si n'ike ọkụ na-ebugharị n'ime ngwugwu dị iche iche, na-enye ndị elektrọn ike. Nchọpụta a mere ka e nwee mgbanwe dị ukwuu n'usoro ihe a na-akpọ quantum. E nyere Einstein Ihe Nrite Nobel n'ihe ọmụmụ physics na 1921 n'ihi "nchọpụta o mere banyere otú ikike fotoeletrik si arụ ọrụ". A na-ejikwa mmetụta fotoelectric mee ihe na fotocells dị ka enwere ike ịchọta na ogwe anyanwụ. Ngwaọrụ mbụ siri ike bụ "ihe nchọpụta cat's whisker" nke mbụ e ji mee ihe na 1900s na ndị na-anabata redio. A na-etinye waya yiri afụ ọnụ na kọntaktị siri ike na kristal siri ike (dịka kristal germanium) iji chọpụta akara ngosi redio site na mmetụta njikọ kọntaktị. N'ime ihe siri ike, a na-ejedebe ugbu a na ihe ndị siri ike na ihe ndị e mepụtara kpọmkwem iji gbanwee ma mee ka ọ dịkwuo elu. Enwere ike ịghọta usoro nke ugbu a n'ụdị abụọ: dị ka elektrọn ndị a na-akwụ ụgwọ na-adịghị mma, na dịka ndị na-akwụ ụgwọ elektrọn na-akwụ ụgwọ nke a na-akpọ oghere. A na-aghọta ihe ndị a na oghere ndị a n'ihe banyere physics quantum. Ihe owuwu ahụ na-abụkarị semiconductor kristal. Ngwá ọrụ elektrọniks ndị na-arụ ọrụ n'ihe ndị na-agbaze agbaze malitere ịpụta n'onwe ha mgbe nkà na ụzụ transistors pụtara. Onye mbụ na-arụ ọrụ transistor, bụ germanium-based point-contact transistor, bụ nke John Bardeen na Walter Houser Brattain mepụtara na Bell Labs na 1947, nke a na-esote site na bipolar junction transistor na 1948.
Ngwaọrụ mbụ siri ike bụ "ihe nchọpụta cat's whisker" nke mbụ e ji mee ihe na 1900s na ndị na-anabata redio. A na-etinye waya yiri afụ ọnụ na kọntaktị siri ike na kristal siri ike (dịka kristal germanium) iji chọpụta akara redio site na mmetụta njikọ kọntaktị.