لەیزەر چییە و کێ دروستی کردووە؟
Context:لەیزەر ئامێرێکە کە ڕووناکی دەردەدات لە ڕێگەی پرۆسەی بەهێزکردنی ئۆپتیکییەوە کە لەسەر بنەمای دەرچوونی تیشکدانەوەی کارەبایی مۆگناتیسییە. وشەی لەیزەر کورتکراوەیەکە کە وەک کورتکراوەیەکە بۆ بەهێزکردنی ڕووناکی بە دەردانی تیشکە پاڵپشتکراوەکان دروست بووە. یەکەم لەیزەر لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن تیۆدۆر مایمان لە تاقیگەکانی توێژینەوەی هیوز دروستکرا، لەسەر بنەمای کاری تیۆری لەلایەن چارلز H. تاونز و ئارسەر لیۆنارد شاوڵۆ.  لەیزەر جیاوازە لە سەرچاوەکانی دیکەی ڕووناکی بەو پێیەی ڕووناکییەکی کۆهێرێنت دەردەکات. کۆهێرێنسی بۆشاییی رێگە بە لێزەر دەدات کە تیشک بخرێتە سەر شوێنێکی تەنگ، کە کارپێکردنەکانی وەک بڕینی لێزەر و لیتۆگرافی بە کار دەهێنێت. کۆهێرێنسی بۆشاییی هەروەها ڕێگە بە تیشکێکی لێزەر دەدات کە لە مەودایەکی دووردا بچێتە ناو خاڵی تەسکەوە (کۆلیماسیۆن) ، کە دەبێتە هۆی بەکارهێنانەکانی وەک ئاماژەکەرەکانی لێزەر و لیدار (دۆزینەوەی ڕووناکی و مەودای). هەروەها لێزەرەکان دەتوانن کۆهیرێنسی کاتیی بەرزیان هەبێت، کە وا دەکات کە ڕووناکی بە ڕەنگی زۆر تەسکەوە بڵاوبکەنەوە. بە شێوەیەکی تر، کۆهێرێنسی کاتی دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ بەرهەمهێنانی پۆڵسی تیشکی زۆر کورت بە ڕەنگێکی فراوان بەڵام ماوەیەکی کورت وەک فێمتۆ چرکەیەک.  لیزەرەکان بەکاردێن لە لێخوڕینی دیسکە ئۆپتیکیەکان، چاپکەرەکانی لیزەر، سکانەرەکانی بارکۆد، ئامێری زنجیرەکردنی DNA، پەیوەندی ئۆپتیکی فایبەر ئۆپتیک و بۆشایی ئازاد، بەرهەمهێنانی چیپی نیمچە ڕەوانە (فۆتۆلیتوگرافی) ، نەشتەرگەری لیزەر و چارەسەرەکانی پێست، کاشتن و سوتاندنی ماددە، ئامێرەکانی سەربازی و جێبەجێکردنی یاسا بۆ دیاریکردنی ئامانجەکان و پێوانەکردنی مەوداو و خێرایی، و لە ڕوونماکانی ڕووناکی لیزەر بۆ چێژ وەرگرتن. لیزەرەکانی نیمچە ڕەوانە لە شین بۆ نزیک لە تیشکی سەروو ڕەنگی شین بەکارھێنراون لە شوێنی دیۆدی دەرھێنەری ڕووناکی (LEDs) بۆ ھەستکردنی فلوئۆرسێنس وەک سەرچاوەیەکی ڕووناکی سپی. ئەمە رێگە بە ناوچەیەکی زۆر بچووکتر دەدات بەهۆی تیشکدانەوەی زۆر زیاتر لە لیزەر و دوور دەکەوێتەوە لە دابەزینی LED؛ ئامێرەکانی وا لە ئێستادا لە هەندێک فانۆڵی پێشەوەی ئۆتۆمبێلدا بەکاردەهێنرێن.
لەیزەر ئامێرێکە کە ڕووناکی لە سەرچاوەیەکی تیشکدانی ئەلکترۆماگناتیسییەوە دەردەکات. یەکەم لەیزەر لە ساڵی ١٩٦٠ لە لایەن تیۆدۆر مایمان لە تاقیگەکانی توێژینەوەی هیوز دروستکرا، لەسەر بنەمای کاری تیۆری لەلایەن چارلز H. تاونز و ئارسەر لیۆنارد شاوڵۆ.  لەیزەر جۆرێکی دیاریکراوی ڕووناکی دەردەکات. ئەو ڕووناکییەی کە هاوئاهەنگ بێت. گونجاوێتی دەتوانرێت بە شێوەیەکی پانتایی یان کاتیی بسەنگێندرێت. کۆهێرێنسی بۆشاییی ڕێگە بە تیشکەکانی لێزەر دەدات کە لە مەودایەکی زۆردا بچوکن. کۆهێرێنسی کاتی دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ بەرهەمهێنانی تیشکێکی زۆر کورت.  هەندێک نموونەی بەکارھێنانی لیزەرەکان بریتییە لە لێخوڕینی دیسکە ئۆپتیکیەکان، چاپکەرەکانی لیزەر، سکانەرەکانی بارکۆد، فایبەر ئۆپتیک و فۆتۆلیتوگرافی