Përmbledhni historinë e NATO-s
Context:Traktati i Dunkirkut u nënshkrua nga Franca dhe Mbretëria e Bashkuar më 4 mars 1947, gjatë pasojës së Luftës së Dytë Botërore dhe fillimit të Luftës së Ftohtë, si një Traktat i Aleancës dhe Ndihmës Mutuale në rast të sulmeve të mundshme nga Gjermania ose Bashkimi Sovjetik. Në mars të vitit 1948, ky aleancë u zgjerua në Traktatin e Brukselit për të përfshirë vendet e Beneluksit, duke formuar Organizatën e Traktatit të Brukselit, e njohur zakonisht si Bashkimi Perëndimor. Bisedimet për një aleancë më të gjerë ushtarake, e cila mund të përfshinte Amerikën e Veriut, gjithashtu filluan atë muaj në Shtetet e Bashkuara, ku politika e tyre e jashtme nën Doktrinën Truman nxiti solidaritetin ndërkombëtar kundër veprimeve që i shihnin si agresion komunist, siç ishte grushti i shtetit i shkurtit 1948 në Çekosllovaki. Këto bisedime rezultuan në nënshkrimin e Traktatit të Atlantikut të Veriut më 4 prill 1949 nga shtetet anëtare të Bashkimit Perëndimor plus Shtetet e Bashkuara, Kanadaja, Portugalia, Italia, Norvegjia, Danimarka dhe Islanda. Diplomati kanadez Lester B. Pearson ishte një autor kryesor dhe hartues i traktatit.  Një dhomë e gjatë drejtkëndëshe me rreshta të shumta të individëve të ulur në secilën anë, dhe flamujt të varur në fund. Gjermania Perëndimore iu bashkua NATO-s në vitin 1955, gjë që çoi në formimin e Paktit rival të Varshavës gjatë Luftës së Ftohtë. Traktati i Atlantikut të Veriut ishte kryesisht i fjetur derisa Lufta Koreane nisi krijimin e NATO-s për ta zbatuar atë me një strukturë të integruar ushtarake. Kjo përfshinte formimin e Shtabit Suprem të Pushteteve Aleate në Evropë (SHAPE) në vitin 1951, i cili miratoi shumë nga strukturat dhe planet ushtarake të Bashkimit Perëndimor, duke përfshirë marrëveshjet e tyre për standardizimin e pajisjeve dhe marrëveshjet për vendosjen e forcave ushtarake të huaja në vendet evropiane. Në vitin 1952, posti i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s u krijua si shefi civil i organizatës. Atë vit u zhvilluan edhe stërvitjet e para të mëdha detare të NATO-s, stërvitja Mainbrace dhe pranimi i Greqisë dhe Turqisë në organizatë. Pas Konferencave të Londrës dhe Parisit, Gjermanisë Perëndimore iu lejua të riarmohej ushtarakisht, pasi ata iu bashkuan NATO-s në maj të vitit 1955, e cila ishte, nga ana tjetër, një faktor kryesor në krijimin e Paktit të Varshavës të dominuar nga sovjetikët, duke përcaktuar dy palët kundërshtare të Luftës së Ftohtë.  Ndërtimi i Murit të Berlinit në vitin 1961 shënoi një lartësi në tensionet e Luftës së Ftohtë, kur 400,000 trupa amerikane ishin të stacionuara në Evropë. Dyshimet mbi fuqinë e marrëdhënieve midis shteteve evropiane dhe Shteteve të Bashkuara rrjedhin dhe rrjedhin, së bashku me dyshimet mbi besueshmërinë e mbrojtjes së NATO-s kundër një pushtimi të mundshëm sovjetik - dyshime që çuan në zhvillimin e frenimit bërthamor të pavarur francez dhe tërheqjen e Francës nga struktura ushtarake e NATO-s në vitin 1966. Në vitin 1982, Spanja e re demokratike iu bashkua aleancës.  Revolucionet e vitit 1989 në Evropë çuan në një rivlerësim strategjik të qëllimit, natyrës, detyrave dhe fokusit të NATO-s në kontinent. Në tetor 1990, Gjermania Lindore u bë pjesë e Republikës Federale të Gjermanisë dhe aleancës, dhe në nëntor 1990, aleanca nënshkroi Traktatin për Forcat e Armatosura Konvencionale në Evropë (CFE) në Paris me Bashkimin Sovjetik. Ai urdhëroi reduktime specifike ushtarake në të gjithë kontinentin, të cilat vazhduan pas kolapsit të Paktit të Varshavës në shkurt 1991 dhe shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në dhjetor të atij viti, i cili hoqi kundërshtarët kryesorë de facto të NATO-s. Kjo filloi një tërheqje të shpenzimeve dhe pajisjeve ushtarake në Evropë. Traktati CFE i lejoi nënshkruesve të hiqnin 52,000 pjesë të armëve konvencionale në gjashtëmbëdhjetë vitet e ardhshme dhe lejoi shpenzimet ushtarake nga anëtarët evropianë të NATO-s të bjerë me 28 përqind nga 1990 në 2015. Në vitin 1990, disa udhëheqës perëndimorë i dhanë garanci Mikhail Gorbachev se NATO nuk do të zgjerohej më larg në lindje, siç u zbulua nga memorandume të bisedave private. Sidoqoftë, teksti përfundimtar i Traktatit për zgjidhjen përfundimtare në lidhje me Gjermaninë, i nënshkruar më vonë atë vit, nuk përmbante asnjë përmendje të çështjes së zgjerimit në lindje.  Dy seksione të larta betoni të një muri në një fushë bari përpara një ndërtese të lakuar me dritare me xhami blu. Rënia e Murit të Berlinit në vitin 1989 shënoi një pikë kthese në rolin e NATO-s në Evropë, dhe kjo pjesë e murit tani shfaqet jashtë selisë së NATO-s. Në vitet 1990, organizata zgjeroi aktivitetet e saj në situata politike dhe humanitare që më parë nuk ishin shqetësime të NATO-s. Gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë, organizata zhvilloi ndërhyrjet e saj të para ushtarake në Bosnjë nga viti 1992 deri në vitin 1995 dhe më vonë në Jugosllavi në vitin 1999. Këto konflikte motivuan një ristrukturim të madh ushtarak pas Luftës së Ftohtë. Struktura ushtarake e NATO-s u zvogëlua dhe u riorganizua, me forca të reja të tilla si Komanda e Përgjithshme e Aleatëve në Korpusin e Reagimit të Shpejtë në Evropë.  Nga ana politike, organizata kërkoi marrëdhënie më të mira me shtetet e reja autonome të Evropës Qendrore dhe Lindore, dhe forume diplomatike për bashkëpunim rajonal midis NATO-s dhe fqinjëve të saj u krijuan gjatë kësaj periudhe pas Luftës së Ftohtë, duke përfshirë Partneritetin për Paqe dhe iniciativën e Dialogut Mesdhetar në vitin 1994, Këshillin e Partneritetit Euro-Atlantik në vitin 1997 dhe Këshillin e Përhershëm të Përbashkët NATO-Rusi në vitin 1998. Në samitin e Uashingtonit të vitit 1999, Hungaria, Polonia dhe Republika Çeke iu bashkuan zyrtarisht NATO-s, dhe organizata gjithashtu lëshoi udhëzime të reja për anëtarësim me "Planet e Veprimit të Anëtarësisë" të individualizuara. Këto plane qeverisën shtimin e mëvonshëm të anëtarëve të rinj të aleancës. Zgjedhja e presidentit francez Nicolas Sarkozy në vitin 2007 çoi në një reformë të madhe të pozitës ushtarake të Francës, duke kulmuar me kthimin në anëtarësim të plotë më 4 prill 2009, i cili gjithashtu përfshinte Francën që u kthye në Strukturën e Komandës Ushtarake të NATO-s, ndërsa ruajti një pengesë të pavarur bërthamore.  Neni 5 i traktatit të Atlantikut të Veriut, i cili kërkon nga shtetet anëtare të vijnë në ndihmë të çdo shteti anëtar i nënshtruar një sulmi të armatosur, u thirr për herë të parë dhe vetëm pas sulmeve të 11 shtatorit, pas së cilës trupa u vendosën në Afganistan nën ISAF-in e udhëhequr nga NATO. Organizata ka operuar një sërë roleve shtesë që nga ajo kohë, duke përfshirë dërgimin e trajnerëve në Irak, ndihmën në operacionet kundër piraterisë dhe në vitin 2011 zbatimin e një zone të ndaluar fluturimi mbi Libinë në përputhje me Rezolutën 1973 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.  Aneksimi i Krimesë nga Rusia çoi në dënimin e fortë nga të gjithë anëtarët e NATO-s, dhe ishte një nga shtatë herë që Artikulli 4, i cili kërkon konsultime midis anëtarëve të NATO-s, është thirrur. Kohët e mëparshme përfshihen gjatë Luftës së Irakut dhe Luftës Civile Siriane. Në samitin e Uellsit të vitit 2014, udhëheqësit e shteteve anëtare të NATO-s u zotuan zyrtarisht për herë të parë të shpenzonin ekuivalentin e të paktën dy përqind të prodhimeve të tyre të brendshme bruto për mbrojtjen deri në vitin 2024, e cila më parë kishte qenë vetëm një udhëzues joformal. Në samitin e Varshavës të vitit 2016, vendet e NATO-s ranë dakord për krijimin e Pranisë së Përforcuar të NATO-s, e cila vendosi katër grupe luftarake shumëkombëshe me madhësi batalioni në Estoni, Letoni, Lituani dhe Poloni. Para dhe gjatë pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, disa vende të NATO-s dërguan trupa tokësore, anije luftarake dhe avionë luftarakë për të përforcuar krahun lindor të aleancës, dhe shumë vende përsëri e thirrën nenin 4. Në mars 2022, udhëheqësit e NATO-s u takuan në Bruksel për një samit të jashtëzakonshëm në të cilin morën pjesë edhe udhëheqësit e Grupit të Shtatë dhe të Bashkimit Evropian. Shtetet anëtare të NATO-s ranë dakord të krijonin katër grupe luftarake shtesë në Bullgari, Hungari, Rumani dhe Sllovaki, dhe përbërësit e Forcës së Përgjigjes së NATO-s u aktivizuan për herë të parë në historinë e NATO-s.  Që nga qershori 2022, NATO kishte vendosur 40,000 trupa përgjatë krahut të saj lindor 2,500 kilometra të gjatë për të penguar agresionin rus. Më shumë se gjysma e këtij numri janë dislokuar në Bullgari, Rumani, Hungari, Sllovaki dhe Poloni, të cilat pesë vende mbledhin një forcë të konsiderueshme të kombinuar të ish-NATO-s prej 259.000 trupave. Për të plotësuar Forcën Ajrore të Bullgarisë, Spanja dërgoi Eurofighter Typhoons, Holanda dërgoi tetë aeroplanë sulmues F-35, dhe aeroplanë sulmues shtesë francezë dhe amerikanë do të mbërrinin së shpejti gjithashtu.  NATO gëzon mbështetje publike në të gjitha shtetet anëtare.
Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO, frëngjisht: Organisation du traité de l'Atlantique nord), ose Aleanca e Atlantikut të Veriut, Aleanca e Atlantikut, Aleanca Perëndimore, është një aleancë ushtarake. Ajo u krijua nga Traktati i Atlantikut të Veriut në vitin 1949 dhe u nënshkrua në Uashington, D.C., Shtetet e Bashkuara, më 4 prill 1949. Anëtarët e saj në vitin 1949 ishin Shtetet e Bashkuara, Belgjika, Holanda, Luksemburgu, Franca, Mbretëria e Bashkuar, Kanada, Portugalia, Italia, Norvegjia, Danimarka dhe Islanda. Më 18 shkurt 1952, Greqia dhe Turqia u bashkuan gjithashtu.  Kur Gjermania Perëndimore u bashkua me organizatën më 9 maj 1955, ajo u përshkrua si "një pikë kthese vendimtare në historinë e kontinentit tonë" nga Halvard Lange, Ministri i Jashtëm i Norvegjisë në atë kohë. Rezultati ishte Pakti i Varshavës, i nënshkruar më 14 maj 1955 nga Bashkimi Sovjetik dhe shtetet satelite të tij si përgjigje ndaj NATO-s.  Pas Luftës së Ftohtë në vitin 1999, tre ish-vendet komuniste, Hungaria, Republika Çeke dhe Polonia iu bashkuan NATO-s. Më 29 mars 2004, shtatë vende të tjera të Evropës Veriore dhe Lindore iu bashkuan NATO-s: Estonia, Letonia dhe Lituania, si dhe Sllovenia, Sllovakia, Bullgaria dhe Rumania.  Kroacia dhe Shqipëria morën ftesën e anëtarësimit në NATO më 3 prill 2008. Republika e Maqedonisë mori ftesën e vetme të kushtëzuar sepse u vetua nga Greqia për shkak të mosmarrëveshjes së saj për emrin me Greqinë.  Mali i Zi iu bashkua më 5 qershor 2017. Pasi ndryshoi emrin e saj për të përfunduar mosmarrëveshjen, Maqedonia e Veriut iu bashkua NATO-s më 27 mars 2020 dhe u bë anëtari i saj i 30-të. Irlanda iu bashkua zyrtarisht NATO-s më 8 shtator 2020 si një vëzhgues.  Në prill 2023, Finlanda iu bashkua NATO-s, pas përpjekjeve për t'u bashkuar që nga pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022.